İndirmek İçin Kitap

Marksist Demokrasi Teorisine Katkı - Demir Küçükaydın

Daha önce çıkan Azınlıklar Sorunu Üzerine Yazılar'la Birlikte ve kısmen de onun teorik arka planı olarak düşünülebilir. Bu derlemedeki yazılar 2000 yılında Özgür Politika gazetesinde bir seri Köşe Yazısı olarak yayınlanmıştı. Bu o yazıların  Düzeltilmiş, gözden geçirilmiş ve bir Önsöz eklenmiş bir derlemesidir.

(56 Sayfa - PDF olarak 400, RTF olarak 350 KB - İlişikteki eklerden indirilebilir.

Aşağıda Kitabın Önsöz'ü ve İçindekiler listesi bulunmaktadır.

28.Temmuz.2008

“Biz Marks’ın teorisini tamamlanmış ve dokunulmaz bir şey olarak görmüyoruz; tersine biz onun, eğer yaşama ayak uydurmak istiyorlarsa, sosyalistlerin her doğrultuda geliştirmek zorunda oldukları bilimin sadece bir temel taşını koyduğuna inanıyoruz.”

İbni Haldun’dan çok sonra ve ondan bağımsız olarak, toplumun tarihinin bilimi[1] olan Tarihsel Maddeciliği ikinci defa kuran Marks ve Engels, kendilerinden sonra geliştirilmesi ve tamamlanması gereken bu bilimin sadece birkaç köşe taşını koyabildiler.

Örneğin, onlar bizlere, Lenin’in de işerat ettiği gibi, “büyük harflerle bir Mantık” bırakmadıkları gibi, büyük harflerle bir Üstyapılar Teorisi, bir Sınıflar Teorisi, bir Politika Teorisi bırakmadılar. Bıraktıkları hep, orada burada geçer ayak söylenmiş, dahiyane, yol gösterici, ilham verici, ufuk açıcı değinmeler oldu.

Kuruculardan bütün bunlar beklenemezdi de. Onların buna ne ömrü, ne gücü yeterdi. Örneğin Marks, neredeyse yetişkin bir insan olarak bütün ömrünü verdiği ve “modern toplumun yüzündeki peçeyi kaldırmak” olarak tanımladığı, modern kapitalist toplumun temelinin analizinin bile, ancak çok küçük bir bölümünü yazabilmiş, yazabildiğinin de çok küçük bir bölümünü yayınlayabilmişti[2].

Sonradan gelenler, birkaç köşe taşı koyulmuş ve sonra gelen kuşaklarca geliştirilip tamamlanması gereken bu binaya belirli katkılarda bulundular. Ama bu katkılar bile, büyük harflerle ifade edilebilecek teoriler olmaktan ziyade, etüd edilip sistemleştirilmeyi bekleyen değinmeler olarak kaldılar.

Bu nedenle, aradan bir buçuk asırdan fazla bir zaman geçmiş olmasına rağmen, Marksizm’in nasıl hala büyük harflerle bir “Mantık”ı[3] yoksa, nasıl büyük harflerle bir Üstyapılar Teorisi yoksa, büyük harflerle bir “Demokrasi Teorisi” de yoktur[4].

Büyük harflerle bir teori yoktur ama böyle bir Demokrasi Teorisi’nin kavramsal temelleri, bir çok eserde geçer ayak, başka bağlamlar içinde ifade edilmiştir. Gotha Programı’nın Eleştirisi’nden; Paris Komünü’nü çözümleyen Fransa’da İç Savaş’a; Ailenin Devletin ve Özel Mülkiyetin Kökeni’nden Devlet ve Devrim’e kadar bir çok eser ilk elde sıralanabilir.

Elbette Tarihsel Maddeci bir Demokrasi Teorisi, bir Devlet ve Politika Teorisi’nin; Devlet ve Politika teorisi de bir Üstyapılar teorisinin; bir Üstyapılar teorisi de genel bir Toplum Teorisinin bir bileşeni olarak var olabilir. Bu nedenle, bir Demokrasi Teorisi, bir bileşeni olduğu bu daha genel teoriler ile kavramsal bir iç tutarlılık içinde olmalıdır.

Elinizdeki bu çalışma, henüz bizzat kendileri de büyük harflerle ifade edilememiş olan bu daha genel teorilerle kavramsal bir iç tutarlılık içinde büyük harflerle Tarihsel Maddeci bir Demokrasi Teorisi’nin (dolayısıyla Devlet ve Üstyapılar Teorisinin de) kurulması yönünde bir deneme, bir girişimdir.

Ama bu girişim sadece, kurucu öğeleri orada burada dağınık olarak ifade edilmiş bir teoriyi sistematize etme çabası değildir; aynı zamanda bir geliştirme çabasıdır da.

Bilimlerin ilerlemesine ihtiyaçların yüz üniversiteden daha fazla itilim verdiği bilinir. Bizi de bu yönde bir çabaya zorlayan, bizzat içinde yaşadığımız çağın ve politik hareketlerin karşılaştıkları sorunlardır.

Bu sorunların başında şöyle bir paradoks gelmektedir:

Bugün sömüren bir azınlık ve sömürülen bir çoğunluktan oluşan bir dünyada yaşıyoruz. Demokrasi, tanımı gereği; yapı ile işlev arasındaki kopmaz bağ nedeniyle ezenler tarafından değil, ezilenler tarafından kullanılmaya uygun bir araç olmasına rağmen; paradoks, yirminci yüzyılda ve günümüzde hala niçin onun ezilenler tarafından kullanılmadığı veya kullanılamadığı ve ezenler tarafından kullanıldığı ve kullanılabildiğidir.

Yani demokrasinin bir devlet biçimi olarak yapısı ile, somut tarihsel işlevi arasında bir uyumsuzluk vardır. Bu uyumsuzluk niye vardır? Niçin ortaya çıkmaktadır?

Bu sorular hayati önemdedir, çünkü bu paradokstur aynı zamanda ezilen çoğunluğun sosyalizm idealinden yüz çevirmesine ve burjuvazinin zafer arabasına takılmasına yol açan.

Benzer paradokslar gerek evrende gerek canlılar aleminde de vardır ve bunların anlaşılması tüm yapının ve hareketin anlaşılması için anahtardır.

Örneğin, eğer evren bir büyük patlamadan oluşmuşsa, o patlamada Madde kadar anti-Madde de oluşması gerekir. O zaman da bu Madde ve anti-Maddelerin birbirini yok etmesi. Dolayısıyla da aslında normal olarak bu evrenin ve bu paradoksa dikkati çekecek insanların var olmaması gerekir. Burada önemli olan, o paradoks olmasaydı bu evrenin dolayısıyla bu soruyu soracak insanların da olamayacağıdır. Bu evrenin var olması için, en azından bu günkü bilgi düzeyimize göre, simetri ilkesinin bozulmuş olması, Madde’nin tesadüfen anti-Madde’den biraz fazla olmuş olması gerekir. Yani evrende simetri ilkesi olmasına ve bu ilkeye göre evrenin olmaması gerekirken bu evrenin varlığının kendisi bile bir paradokstur ve böyle bir paradoks nedeniyle var olmaktadır.

Ama daha önemlisi, bu paradoks olmasaydı, bu paradoksu soracak insanın da, öznelerin de, düşünen yaratıkların da var olamayacağıdır. Dolayısıyla, paradoks tersinden de şöyle ifade edilebilir: insan bu soruyu sorabildiği için evren vardır, çünkü evren var olduğu için bizler bu soruyu sormaktayızdır. Bir kedinin kendi kuyruğunu yakalamaya çalışması gibidir.

Bir başka örnek. Evren genişlediğine göre, nasıl olmaktadır da bu genişleme eğilimine ters olarak, madde galaksilerde ve yıldızlarda yoğunlaşmaktadır. Bu genişleme içindeki yoğunlaşmalar da bir paradokstur ve yine bu paradoks sayesinde bu soruyu soran insanlar var olabilmektedir.

Bunu da yine everenin türdeşliğinden sapmalarla açıklayabiliriz. Ama yine aynı sonuçla karşılaşırız: O sapmalar olmasaydı o sapmaların varlığına, o sapmaların yol açtığı paradokslara dikkati çekecek, soruyu soracak insanların ortaya çıkabileceği bir evren de var olamazdı. Tersinden şöyle de ifade edilebilir: paradokslar, o paradoksların varlığına dikkati çekebilen insanlar olduğu için vardırlar.

Ya da canlıları ele alalım. Yaşam son duruşmada, hep kendilerinin tıpkı benzerlerini yapan moleküllere indirgenebileceğine; hayat denen şey son duruşmada, DNA zincirinin kendisinin tıpkısını, aynısını yaratmasına indirgenebileceğine göre, nasıl olmaktadır da, milyarlarca farklı canlı türü oluşmaktadır? Burada da bir paradoks vardır. Tıpkı evrenin varlığı gibi, milyonlarca türün varlığı da, simetri ilkesinin bozulmasına, istisnai durumlara, sapmalara bağlıdır. Şu milyarlarca farklı canlı türünden oluşan hayat dediğimiz harika şey hep aynısını yapmaya dayanan var oluş tarzının aynısını yapamamış olmasına bağlıdır. Paradoks bu sapmaların sonucu olarak ortaya çıkmaktadır.

Ama bu paradokslar çok daha genel bir sorunu ima etmektedir: Evrenin de, milyonlarca canlının da var oluşu, bir bakıma, kuraldan sapmalara, istisnai olana, tesadüfi olana bağlıdır.

Böylece rastlantı, zorunluluğun öbür yüzü olarak görünmekten çıkmakta, zorunlu ilişkilerden oluştuğu düşünülen canlı ve cansız evrenin kendisi rastlantıların sonucu olarak ortaya çıkmaktadır. Böylece rastlantı ve zorunluluk ilişkisi tersine dönmektedir: eski kavrayışımızda; rastlantıları zorunluluk belirler ve onlar zorunluluğun öbür yüzü olarak görünürken, şimdi rastlantılar zorunluluğu belirlemekte; zorunluluk olarak görülen aslında rastlantıların öbür yüzü olarak görünmektedir.

Bunun genel felsefi ve toplumsal sonuçları üzerinde yeterince durulduğu söylenemez.

Topluma gelirsek. Burjuvazi ve egemen sınıflar demokrasiye karşı; ezilenler demokratik olmaları gerekirken; niye durum tersinedir? Ya da niçin tam tersine görünmektedir? Bu paradoksa yol açan nedir?

Nasıl, evrenini varlığına; genişleme eğilimine zıt yoğunlaşmalara (Galaksilere); türlerin muazzam çeşitliliğine yol açan “düzensizlikler” ise; “istisnai” olan durumlar ise, bu tarihsel paradoksa yol açan da, tarihin “anormalliği”; sosyalizm çocuğunun dünyaya ayakları önde, tersine gelişidir.

Yani Sosyalist devrimlerin üretici güçlerin kapitalist üretim ilişkileriyle en çok çeliştiği gelişmiş ülkelerde olması gerekirken, hep geri ülkelerde olması paradoksu ile demokrasi paradoksu arasında derin bir ilişki bulunmaktadır. Aslında bu paradoksun ortaya çıkardığı bir görünümdür.

Ne var ki, bu kategorik cevap, bu paradoksun var oluş koşullarını açıklar ama onun işleyiş mekanizmalarını açıklamaz.

Elinizdeki bu çaba, bu paradoksu ortaya çıkaran işleyiş mekanizmalarının ortaya çıkarılması yönünde bir girişimdir aynı zamanda.

Bunu açıklama çabası, sınıf kavramının daha derinleştirilip, dakikleştirilmesini, ona tarihsel bir boyut verilmesini gerektirmiştir.

Marks bize büyük harflerle bir “Sınıflar Teorisi” de bırakmamıştı: yarım kalmış bir eser olan Kapital’in son bölümü, “Sınıflar” der ve bir kaç paragraf sonra biter[5].

Daha sonra özellikle Bürokrasi’nin çözümlemesi bağlamında Troçki’nin bu alanda yaptığı katkılar ile, Kıvılcımlı’nın Troçki’den tamamen bağımsızca ve onunla aynı sonuçlara ulaşan katkıları göz önüne alınabilir[6].

Ama Kıvılcımlı’nın esas önemli katkısı, kapitalizm öncesinin toplumsal katmanlarıyla modern toplumun katmanları arasındaki ilişkiyi incelemesinde; bu ilişkinin ele alınışında yaptığı metodolojik katkılarda görülür.

Kapitalizm öncesi ile kapitalizmin ilişkisi sadece zaman içinde birbirini izleyen iki sistem olarak değil aynı çağ ve mekan içindeki bir ilişki olarak da ele alınabilir. Farklı üretim ilişkileri aynı çağda ve yerde bir arada ve karşılıklı ilişki içinde bulunduğundan, sınıfsal ilişkilere böyle bakıldığında, sınıf kavramı, sadece üretim ilişkileri içindeki konumla belirlenmez; tarihsel ve kültürel bir boyut da kazanır.

Farklı sınıflar arasındaki ilişki, böyle bir bakış içinde, farklı tarihsel dönemlerin, zamanların, kültürlerin ilişkisi olarak da ortaya çıkar. Böylece sınıf kavramı, aynı zamanda kütürel ve tarihsel bir boyut da kazanır.

İşte bu çalışma, paradoksu açıklamak için, sınıflar ilişkisinin kültürel ve tarihsel boyutunu bir analiz aracı olarak kullanmakta; sınıf kavramına, tarihsel ve kültürel bir boyut eklemektedir.

Elbette, bu çalışma sadece çağımızın bir paradoksunu açıklamaya yönelik değildi[7]; daha doğrudan bir pratik ve politik bir sorunla ilgiliydi.

PKK, Öcalan’ın yakalanmasından sonra programatik, stratejik ve örgütsel olarak kendini dönüştürme görevini önüne koymuştu. Bu dönüşümün karşılaştığı sınırları ve sorunları da açıklamak ve böylece dolaylı da olsa, bu çabalara bir destek hedefleniyordu.

Bu nedenle yazılar, Özgür Politika’ya haftalık yazı olarak yazıldı. Ne var ki, yine bizzat yazılarda açıklanan nedenlerle, bu yazılar da diğer niceleri gibi, sağır boşluklarda yitip gitti.

Şimdi aradan dört yıl geçmiş bulunuyor. O zamanlar PKK’içinde veya yanında görünüp bu yazıları susuşa getirenler, şimdi ABD’nin Orta Doğu’ya lök gibi çökmesinden beri, artık açıktan karşıya geçmiş ve dün içinde sorumluları veya destekleyicileri arasında bulundukları örgüte saldırılarda bulunuyorlar. Açıktan karşıya geçmeyenler ise içinden çürütmeye devam ediyorlar.

Bu muazzam kayışa ancak tutarlı ve sağlam bir ideolojik temelle karşı durulabilir. Bu nedenle teorik açıklık ve ideolojik mücadele her zamankinden daha büyük önem taşımaktadır. Ne var ki, bu alanda en küçük bir direniş bile görülmemektedir. Aslında PKK’yı savunmak adına, eleştirenlere karşı yazanlar bile onlara ideolojide teslim olarak, yani onların esas sorgulanması gereken ön kabullerini kabul ederek yazıyorlar ve teslimiyeti pekiştiriyorlar.

ABD ve AB gibi büyük emperyalist güçler ve bölgedeki bütün gerici rejimler, Türkiye’de, İran’da, İsrail’de veya her hangi bir yerde olduğu gibi, Kürdistan’da da dile, etniye, soya, dine dayanan ve yüz yıldan fazla bir süredir katliam ve pogromlardan başka bir şey getirmemiş gerici milliyetçiliğe tüm desteklerini ve olanaklarını sunuyorlar. Bu destek somutta, gerici milliyetçiliğe en uzak demokratik milliyetçiliğe en yakın hareket olan PKK’ya karşı, Barzani ve Talabani’nin desteklenmesi olarak ortaya çıkmaktadır.

Bunun karşısında, dünya işçi sınıfının, Kürdistan’ın emekçilerine ve ezilenlerine, devrimci demokratik bir ulusçuluğu savunan ve bu gün hızlı bir kan kaybı içinde bulunan sosyalistlerine ve demokratlarına sunabileceği ne silahları, ne petrol gelirleri ne diplomatik ve politik araçları var. O sadece, yüz elli yılın toplumsal mücadeleler tarihinin öz suyundan beslenmiş teorik ve ideolojik bir yardım sunabilir. Bu yazının bu ikinci yayınlanışı, bu anlamda, yani, dünya işçi sınıfının, bir ezilen ulusun hareketinin ezilenlerine, Kürt ulusal hareketi içindeki devrimci demokrat ve sosyalistlere bir teorik ve ideolojik yardım ve destek sunuşu olarak görülebilir.

Bu yazıda örneğin, PKK’ya karşı yapılan saldırıların dayandığı bütün temel argümanların hem eleştirisi, hem de açıklaması vardır. Hatta bu yazı, daha bundan dört yıl önce bu gün olacakları aynen de görmüş bulunmaktadır. Bu gün olanlar, her okuyanın kolayca görebileceği gibi, bu yazıda öngörülenlerden başka bir şey değildir.

Kürdistanlı Devrimci Demokratların ve Sosyalistlerin bu teorik araçları bu sefer olsun, görmezden gelmeden, ellerine alıp kullanmalarını dilemekten başka elimizden bir şey gelmez.

Elinizdeki çalışmada, gazetede haftalık makaleler halinde yayınlamaktan ile gelen tekrarları olabildiğince çıkarmaya çalıştık. Buna karşılık, metinde söylenenleri dip notlarla zenginleştirmeyi denedik.

18 Eylül 2004 Cumartesi