Demokratik Cumhuriyet Üzerine Birkaç Söz

Başlık: *

Kategoriler

Blogçular: *

Bölümler-Konular: *

Lütfen yazınızın yer alacağı bölümü seçiniz.

Ana Metin: *

Köxüz’ün yazarlarından Sayın Tayfun İşçi; 1 Şubat 2008 tarihli, Demokratik Cumhuriyet başlıklı yazısında, daha çok Kürt hareketinin demokratik cumhuriyet programını, daha doğrusu “projesini” nasıl yorumladığına, bu “projenin” gelinen aşamada Kürt özgürlük hareketi açısından ne anlam ifade ettiğine ve Kürt sorununun çözümünde potansiyel olarak ne tür açılımlar sağladığına ilişkin görüş ve düşüncelerini ortaya koymuş; bununla birlikte, kendi bakış açısını ve soruna yaklaşımını da yine Kürt hareketinin soruna yaklaşımı üzerinden ve büyük ölçüde onun paralelinde ortaya koymuş. Akabinde, Coşkun Edip Soykan’ın buna ilişkin 2 Şubat 2008 tarihli yazısı üzerine, 3 Şubat 2008 tarihinde yazdığı yazıda da bu görüş ve düşüncelerine belli bir açıklık getirmeye çalışmış. 
Köxüz’e çok sonradan intibak eden biri olarak bu yazıları oldukça geç ve biraz da tesadüfen fark edip okuyabilme imkanı bulabildiğim için, bu tartışmaya ancak şimdi dahil olabiliyorum. Bu nedenle, bu cevabi yazımın gecikmişliğinden kaynaklı olası zaaf ve sorunlarını mazur görmenizi diliyorum. Ancak, gördüğüm kadarıyla, bu yazıya yönelik olarak, Coşkun Edip Soykan dışında herhangi başka biri bu süre zarfında bir şey yazmadığı gibi, demokratik cumhuriyet konusunda da Demir Küçükaydın’ın yazdığı temel metinler dışında, başka kimseden kayda değer bir katkı sunulmadığı için, bu konuda yapılacak bir tartışmanın ve bunun üzerine yazmanın hiç de geç olmayacağını düşünüyorum. Bu bağlamda, her ne kadar özel olarak Tayfun İşçi’nin bahse konu bu yazısı üzerinden kaleme alınmış bir değerlendirme yazısı olsa da bu, kanımca, aslında genel olarak demokratik cumhuriyet kavramı ve bunun açılımı üzerine kafa yoran, bunu sorun edinen, bu konuda lehte veya aleyhte taraf olan pek çok kişi veya kesimin, özellikle de Kürtlerin ve sosyalistlerin, çoğu kez tersinden, ama ortaklaşa paylaştıkları bazı yanılgılara, yanlış anlamalara, kafa karışıklıklarına işaret etmek ve mümkünse bazı kavram ve tanımlamalara açıklık getirmek amacını taşımaktadır. Sayın Tayfun İşçi’nin bu sorun bağlamında pek çok devrimci sosyalistten daha ileri bir ideolojik-politik duruşa sahip olduğu düşünüldüğünde, bu yazıya konu yanılgıların, yanlış kavramsallaştırmaların, yorum ve değerlendirmelerin bu sorun bağlamında daha geri bir ideolojik-politik tutuma sahip kişi ve kesimlerce ne ölçüde derinden yaşandığı da anlaşılabilir sanırım. 
Her şeyden önce, Sayın İşçi’nin demokratik cumhuriyet kavramını doğru kavramadığı kanaatindeyim. Belki bu konuda yazan çizen pek çok kişiden daha ileride; ama yine de böyle. Bu kanaatim, hem Kürt özgürlük hareketinin bu konuya yaklaşımına ilişkin değerlendirmelerinden, hem de demokratik cumhuriyet kavramının içini doldurma; yani bizatihi demokratik cumhuriyeti tanımlama şeklinden kaynaklanmaktadır. Dahası, her ne kadar yazısında özellikle Kürt özgürlük hareketinin demokratik cumhuriyeti nasıl anladığı, bunu nasıl yorumladığı üzerinde durduğunu belirtse de, kendisinin de aynen Kürt özgürlük hareketi ve bir ölçüde önderliği gibi, demokratik cumhuriyet konusunda benzer bir kafa karışıklığına, daha doğrusu eklektizme sahip olduğunu ve tam da ulusçulukla malul bir bakış açısıyla bunu kavramsallaştırıp yorumladığını düşünüyorum. 
Bu arada, yazısında, konunun bütünlüğünü ele almadığını, bu konuda Demir Küçükaydın’ın açılımlarından sonra, kendince eksik gördüğü noktalara değindiğini; yazısının bir ölçüde bu açılımların bir tamamlayıcısı olma özelliği taşıdığını vurgulamış Sayın İşçi. Yazdıklarının, Demir Küçükaydın’ın “açılımlarını” ne ölçüde tamamlama niteliği taşıdığını pek anlayamadım ve hatta, bu konuda ciddi bir yanılsama içerisinde olduğunu düşünüyorum. Ama madem böyle bir iddia üzerinden yazısını kaleme almış, ben de yine Demir Küçükaydın’ın bu konuda yazdığı temel metinler ve orada ortaya koyduğu kavram ve tanımlamalar üzerinden yol alacağım. 
Tabii, sonuçta bu bir polemik yazısı olduğu için, burada demokratik cumhuriyet kavramı üzerinden bütünlüklü bir değerlendirme yapmayacağım. Daha çok, yazısına konu ettiği Kürt özgürlük hareketinin demokratik cumhuriyete yaklaşımı, onu yorumlayışı ve buradaki temel yanlış ve zaaflar üzerinden demokratik cumhuriyet meselesini ele almayı daha doğru buluyorum. 
Yazısında, demokratik cumhuriyeti ve Kürt özgürlük hareketinin yeni dönemde programatik bir hedef olarak önüne demokratik cumhuriyeti koymasını bir tür sistemle uzlaşma, teslim olma ve sosyalizmden yüz çevirme şeklinde değerlendiren ve bu anlamıyla eleştiren bazı sol kesimlere ve yine bunu benzer şekilde nitelendirip, bu kez tersinden, sevinen sağ ve liberal kesimlere karşı, durumun hiç de öyle olmadığını göstermek maksadıyla demokratik cumhuriyeti tanımlarken şöyle diyor İşçi: 
“Demokratik cumhuriyet, öncelikle oligarşik cumhuriyete karşı bir başkaldırıdır. Bu yönü ile bir teslimiyet değil, gerçek anlamda alternatifini de ortaya koyan bir karşı koyuştur. 
Demokratik cumhuriyet, esas olarak farklılıkların özgür iradesi ile oluşmuş, katı merkezi ve tekçi bir yönetim anlayışına karşı, çoğulcu ve demokratik katılımcı bir devlet olarak tanımlanmaktadır. Demokratik cumhuriyet, yerel özgünlüklerin siyasi, iktisadi, sosyal ve kültürel olarak korunmasını ve geliştirilmesini hedeflemektedir.
Demokratik Cumhuriyet merkezi hiyerarşik bürokratik bir devlet yapılanması yerine, komünal toplum biçiminde kendi içinde iç işleyiş özgürlüğü olan konfederal bir toplum yapılanmasını onaylayan bir devlet biçimi olarak tanımlanmaktadır.
Demokratik cumhuriyet soy esaslı ulus tanımına karşı demokratik yurttaşlık esasına dayalı demokratik ulus anlayışını esas almaktadır. Bu yönü ile her türlü milliyetçiliğe karşı halkları kardeşçe bir araya getirmeyi hedeflemektedir. 
Yetkileri ve kapsamı azaltılmış bir anlamda yarı devlet olan bu ‘Demokratik Cumhuriyet’ devlet biçimi de kalıcı olarak görülmemekte, demokratik uygarlık hedefine bağlı olarak devletlerin süreç içerisinde demokratik konfederal bir biçime dönüştürülerek sönümlenebileceğini ileri sürmektedir. Böylece dünya insanlığı arasına çizilmiş olan sınırların ulusal ayırımların gereksizleşeceğini göstermektedir.”
Demokratik cumhuriyet, o toplumda yaşayan herkesin görüş ve düşüncelerini özgürce ifade ettiği, farklılıklarını özgürce yaşadığı, farklılıkları veya özgün kimliği nedeniyle herhangi bir baskı ve ayrımcılığa tabi tutulmadığı, ayrıcalığa sahip olmadığı; dili, dini, inancı, kültürü, etnisi, soyu sopu ne olursa olsun, o toplumun eşit ve özgür yurttaşları olduğu; bu farklılıklarının politik alanda herhangi bir anlam ifade etmediği; bu anlamıyla ulusun tümüyle ve sadece evrensel insan hakları ve demokratik yurttaşlık hukuku üzerine oturduğu, onunla tanımlandığı ve gerçek iktidarın böylesi bir demokratik özgürlük ve örgütlenme ortamında her düzeyde seçilmiş organların elinde bulunduğu; atanmışların değil, seçilmişlerin hükümran olduğu, bu demokratik olarak seçilmiş organlar ve yurttaş iradesi üzerinde hiçbir vesayetin söz konusu olmadığı bir devlet örgütlenmesidir. 
Demokratik cumhuriyet, oligarşik bürokratik cumhuriyetin zıddı bir yapılanmadır. Demokratik cumhuriyette ulus, herhangi bir etniye, soya, sopa, dile, dine, kültüre göre tanımlanmaz. Devlet tüm dillere, dinlere, inançlara -inançsızlığa da-karşı tarafsız ve eşit mesafededir; hiçbirini baskı altında tutmaz veya birini diğerine göre kayırmaz, ayrıcalık sunmaz. Bu farklı dil, din, inanç, etnik kökenlerden vb. insanların veya grupların birbirleri üzerinde baskı ve şiddet uygulamasını, ezmeye çalışmasını önlemekle yükümlüdür, bunu kendine asli görev sayar. Bu ilke üzerine oturmuş, tümüyle yurttaşlık hukukuyla çerçevelenmiş bir ulus kavrayışı bu cumhuriyette esastır. Yani etnik köken, dil, din, kültür, tarih vb tümüyle politik alanın dışına itilmiştir. Bunların politik olanı, yani devletin niteliğini belirlemesi, etki etmesi yönündeki girişim ve politikaları kesin olarak reddeder. Bu anlamda, demokratik cumhuriyet, bu anlayış sahipleri, yani gerici ulusçuluk savunucuları üzerinde tam bir diktatörlüğü ifade eder. Bir insanın Kürt olması, Türk olması, Ermeni, Çerkez veya Alevi olması, siyah veya beyaz, dindar veya dinsiz olması, heteroseksüel veya homoseksüel olması böylesi bir cumhuriyette hiçbir politik anlam ifade etmez. Bunlar tümüyle bireylerin kendi özel tercihleri olarak kabul edilir. 
Demokratik cumhuriyette devletin bir dini olmadığı gibi, bir resmi dili veya herhangi bir etniye, soya dayalı tarihi vesaire de olmaz. Bu cumhuriyette bir ortak kullanım veya yazışma dili belirlenmesi tamamıyla teknik bir sorundur, kolaylıkla halledilebilir ve bu ortak kullanım dilinin hiç de çoğunluğun konuştuğu dil olması gerekmez. Pekala, azınlıkta olan bir grubun dili de ve hatta tümüyle yabancı bir dil de ortak kullanım dili olarak seçilebilir. Bu, tüm yurttaşların eşit, özgür, ortak iradesi ve oylarıyla karar verilecek tümüyle teknik bir sorundur. 
Demokratik cumhuriyet, gerçek anlamda laik bir devlettir. Demokratik cumhuriyette devlet, hiçbir din veya inanç grubuna ayrıcalık tanıyamayacağı gibi, her din veya inanç grubundan insanın (dinsizler de dahil) din veya inancını istediği gibi özgürce yaşamasının da güvencesidir; bu alanda yurttaşları her türlü baskıdan korumakla görevli ve işlevlidir. 
Ancak, tüm bunlara karşın, demokratik cumhuriyet yine de ulusçuluğu, ulus-devleti dışlamaz, onun ötesine geçmez. Her ne kadar ulusu etnik köken, dil, din, kültür vb belirleyenlerle tanımlamayı esas alan gerici ulusçuluk ve ulus-devlet anlayışından ciddi bir kopuş ve farklılaşma arz etse de, ulusal olanı politik olanla aynılaştırdığı, yani politiği (devleti) ulusla tarif ettiği için ve o ölçüde ulusçudur ve ulus-devleti içerir, ulus-devlettir. Ulusu etnik kökene, soya, ırka, dile, dine göre tanımlayan gerici ulusçuluğa karşılık, demokratik bir ulusçuluğu esas almaktadır demokratik cumhuriyet. Ki bu anlamda aslında ideal kapitalizm koşullarını sağlar, bu haliyle hiçbir şekilde kapitalizmin ötesine geçmez, onu aşmayı içermez.
Yani demokratik cumhuriyet konusunu tartışırken, bir kere, demokratik cumhuriyet programının veya “projesinin” hiçbir şekilde ulusçuluğu aşan, onu dıştalayan bir proje olmadığını; onda mündemiç veya onunla aynı anlamda olan demokratik ulusçuluğun halihazırdaki gerici milliyetçi iktidarlara karşı, gerici ulusçuluklara ve ulus-devletlere karşı ilerici bir işlev ve role sahip olmakla sınırlı olduğunu unutmamak gerekir. Bu anlamıyla, demokratik cumhuriyet programı veya “projesi”, her türlü milliyetçiliğin panzehiri değil; ancak, gerici milliyetçiliğe karşı demokratik bir milliyetçiliğe, burjuvazinin ilerici olduğu zamanlardaki, Aydınlanma ilkeleri üzerine oturan demokratik bir ulusçuluğa tekabül eder. 
Ulusçuluğu tümüyle aşmanın, her türlü milliyetçiliğe panzehir bir anlayışı esas almanın yolu ancak ve ancak politik olanı ulusal olanla tanımlamayan bir paradigmadan; yani ister etnik kökene, dile, dine vesaireye göre tanımlansın, ister demokratik yurttaşlık hukuku üzerinden tanımlansın, her türlü ulusu politik olanın belirleyicisi olmaktan çıkarmaktan geçer, her türlü ulusu ve ulusçuluğa karşı savaş açmaktan geçer. Ancak tam da burjuvazin dini (üstyapısı) olan ulus ve ulusçuluğu her biçimiyle reddedip, tam cepheden ona karşı savaş açıldığında, (bu anlamla sınırlı olarak!) burjuva uygarlığının ve kapitalizmin sınırları dışına çıkabilmenin yolları açılmış olabilir; ki zaten demokratik cumhuriyetin dünya çapında devrimci, dönüştürücü özü de ancak o zaman hayat bulabilecektir: Yani sadece hukuki veya biçimsel anlamda eşitsizlikleri ortadan kaldıran değil, ekonomik ve sosyal eşitsizliklerin de ortadan kaldırılmasını esas alan ve insanlığı bölen tüm yapay sınırları yok eden bir Demokratik Dünya Cumhuriyeti. 
Yoksa, başlangıç planında demokratik cumhuriyetin biçimsel eşitsizlikleri ortadan kaldırmak, ideal kapitalizm koşullarını sağlamak dışında herhangi bir işlev ve ilericiliği yoktur. Ama en azından böyle bir demokrasi ezilenlere geniş birleşme, birlikte örgütlenme olanakları sunarak, ekonomik, sosyal eşitsizlikleri ortadan kaldırma mücadelesinde kolaylık sağlar ve hatta aslında başlangıcını oluşturur. Bu, bu tür mücadelelerin tartışılmasının ilk zeminidir; yoksa insanlar bunu tartışamazlar ve mücadelelerinde başarı kazanamazlar. Zaten bugüne kadar yapılagelen ekonomik, sendikal mücadelelerin ekonomizmden öteye geçememesinin, kalıcı başarılar elde edememesinin sebebi de budur. Bu, devrimcilerin veya sosyalistlerin ekonomi ve politik alanı birbirinden ayrıştırarak ideolojik planda burjuva ideolojisine teslim olmalarından kaynaklıdır. Zira ekonomi, politikten ayrılmaz; bu ikisi birdir. Marksizm'e göre de zaten ayrı bir ekonomi bilimi yoktur, ekonomi-politik vardır. Tabii, bu da ayrı bir tartışma konusu. 
Bu tanımladığımız anlamıyla demokratik cumhuriyet, merkeziyetçiliği dışlamadığı gibi, “komünal toplum biçiminde kendi içinde iç işleyiş özgürlüğü olan konfederal bir toplum yapılanmasını onaylayan bir devlet biçimi” de olmak zorunda değildir. Yani demokratik cumhuriyet için illa merkezi olmayan, yerel yönetimler esasına dayanan, kantonlar, eyaletler benzeri bir konfederal sistem şart değildir. Merkezi, hatta üniter bir devlet yapılanması içerisinde de pekala demokratik cumhuriyet mümkündür. (Bu arada Türkiye'de üniter devlet, üniter yapı kavramlarının da oldukça yaygın bir yanlış anlamaya kurban gittiğini; özellikle de Kürtlerin bu kavramı son derece yanlış yorumladıklarını da yeri gelmişken belirtelim. Aslında bu da üzerine ayrı bir tartışma başlatmaya değer bir mesele.)

Kürtler, demokratik cumhuriyetten ne anlıyor veya nasıl bir demokratik cumhuriyet istiyor?
Öncelikle, Kürt özgürlük hareketinin demokratik cumhuriyet serüveninin Öcalan’ın yakalandıktan sonra İmralı sürecinde ortaya koyduğu ve daha sonra savunmalarında da geniş yer verdiği tezlerle başladığını, oradaki görüş ve öneriler üzerinden geliştiğini belirtmekte yarar var. Burada, demokratik cumhuriyet “projesinin” nüvelerinin daha 90’lı yılların başından itibaren Öcalan’ın birtakım demeçlerinde bulunabileceği ve bu anlamda, demokratik cumhuriyet programının Öcalan ve Kürt özgürlük hareketi açısından aslında son derece sürekli ve tutarlı bir çizginin mantıksal tezahürü olduğu yolundaki görüşü biraz zorlama bir görüş olarak değerlendirdiğimden, bunu es geçiyorum. 
Yani demokratik cumhuriyet “projesi” veya programı Kürtler açısından daha en baştan esas aldıkları, farklı bir dünya kavrayışının, toplum tahayyülünün doğal mantıksal sonucu değil, genelde dünyada yürütülen toplumsal mücadelelerin geldiği durumun, özelde kendi mücadelelerinin geldiği durumun analizi, küresel ölçekte hakim ideolojik iklim ve yönelimin etkisiyle. konjonktürel koşulların ve güç ilişkilerinin de zorladığı, çok elverişsiz koşullarda, sağlam bir teorik temele dayanmaksızın biraz el yordamıyla ve oldukça pragmatist bir yaklaşımla varılan bir ideolojik-politik önerme veya stratejik yönelimdir.(1) 
Tam burada, Öcalan’ın yakalanıp İmralı’ya konulmasının hemen ardından, ilk savunmalarında dile getirdiği, dünyada burjuva demokrasisi ideallerinin zafer kazandığı ve dünyada devrimler döneminin bitip evrimsel dönüşümler döneminin başladığı yolundaki tespitlerini hatırlamakta yarar var. Öcalan, bu demokratik cumhuriyet “projesini” ortaya atarken, bunu belli bir dünya durumu analizine dayandırmakla birlikte, esas olarak bu analizin tarihsel sonuçlarıyla ilgilenmektedir. Ama bu tarihsel sonuçları doğuran toplumsal mücadelelerin tarihini tarihsel materyalizmle, diyalektik yöntemle irdelemez, bunu vardığı politik sonucu doğrulatmak amacıyla veya o anki mevcut güçlerin dağılımını düzenlemek üzere stratejik açıdan ele alır. Bu anlamıyla tarihe ideolojik açıdan yaklaşır, ki bu bir pragmatizmdir.*
Dönemsel olarak koşullar değiştikçe, güç ilişkilerinde birtakım değişimler meydana geldikçe bu önermenin veya “projenin” kendisi de birtakım değişiklikler göstermekte, en azından söylem düzeyinde kendini yeni yeni argüman ve önermelerle yenilemektedir. 
Bu nedenledir ki, Kürtler açısından bu “projenin” dillendirilmeye başlandığı günden bugüne aradan 10 yıla yakın bir zaman geçmesine rağmen, Kürtler cephesinde bu konuda hâlâ belli bir netlik sağlanamamış bulunmakta, yaşanan kafa karışıklığı kendini ciddi politik tutarsızlıklar veya yetmezliklerle göstermeye devam etmektedir. * 
Elbetteki bunun Kürtler açısından birtakım içsel, politik, örgütsel nedenleri (Öcalan ile PKK arasındaki mesafe, İmralı ile Kandil arasındaki anlayış farklılıkları, Öcalan’ın Kürt özgürlük hareketi ve örgüt üzerindeki etki ve kontrolünün düzeyi, Kürt özgürlük hareketi içerisinde farklı sınıfsal eğilimlerin varlığı ve bunların politik tezahürleri vb) de var ve bunlar ayrıca ele alınmayı gerektiren nedenler; ama bu süreç içerisinde geliştirilen ilişkiler, alınan kararlar, takınılan politik tutum ve davranışlar, kullanılan dil ve öne çıkarılan söylem, Kürt hareketinin bu konuda 
iddiasına rağmen, aslında hâlâ ciddi ölçüde o eski gerici ulus ve ulusçuluk paradigması üzerinden soruna yaklaştığını, kabuğunu kıramadığını ve dillendirdiği demokratik cumhuriyet söyleminin içini doğru dolduramadığını göstermektedir. 
Bu konuda Öcalan ile PKK yönetimi ve genel olarak Kürt özgürlük hareketi arasında ciddi bir görüş ve politik tutum farkı bulunduğunu da belirtmek gerekir. Halihazırdaki tablo, her ne kadar PKK yönetimi ve Kürt özgürlük hareketinin bu “projeye” sahip çıktığı şeklinde görünse de, aslında demokratik cumhuriyet “projesi” hâlâ önemli ölçüde sadece Öcalan’ın projesi gibi durmaktadır. Sokaktaki Kürt kitlesi, henüz sezgisel de olsa, bu “projeyi”, programı, önderlerinin arkasında saf tutarak, daha çok ayaklarıyla desteklerlerken, PKK yönetimi ve üst kadrolarının bu konuda oldukça mesafeli bir tutum içinde oldukları söylenebilir, Öcalan’ın bu açılımına ve ortaya attığı görüşlere pek gönüllüce olmasa da destek verdiklerini ortaya koysalar da, bunun gerektirdiği politik, örgütsel adımları atmaktan geri durmaları, hatta çoğu zaman Öcalan’ın söylemlerini özde boşa çıkaracak birtakım politika ve kararlara imza atmaları bunun bir göstergesi olarak değerlendirilebilir. Öcalan’ın bu konudaki çok elverişsiz koşullarda da olsa, eklektik de olsa geliştirdiği cesur teorik, politik çözümlemelere, açılımlara rağmen, PKK yönetimi ve hatta ana gövdesinin demokratik cumhuriyet “projesini” kavramaktan uzak olduğu, o eski gerici ulusçuluk anlayışını aşmak konusunda ayak dirediği söylenebilir. Bu anlamda, aslında Öcalan, bu “projeyi” bir ölçüde PKK’ye rağmen, hatta bir anlamda ona karşı da bir mücadele içerisinde geliştirmeye çalışmaktadır denilebilir. İmralı süreciyle birlikte örgütü üzerindeki hakimiyetinin ne denli gerilediği düşünüldüğünde, Öcalan’ın bu projeyi, bir anlamda PKK’ye rağmen, PKK’yle birlikte yürütmekte yaşadığı zorlu tahmin edilebilir. Bu nedenle, Öcalan, bu konuda politika üretirken sürekli olarak PKK yönetimi de dahil çok çeşitli güç odaklarının durumlarını, tutumlarını hesap ederek, tümünü dikkate alarak davranmak zorunda kalmakta, söylemlerini ona göre geliştirmekte, politik süreci ona göre kurgulamaktadır. Bu da zaman zaman oldukça tutarsız, çelişkili tutum ve yaklaşımlar içerisine girmesine yol açmaktadır. Bu anlamda, bilhassa Öcalan’ın konumu özenle dikkate alınmalı ve bütün eklektizmine, pragmatizmine, henüz bu konuda açık, net bir kavrayışa sahip olmamasına rağmen, Kürt hareketini demokratik cumhuriyet doğrultusunda dönüştürme çabasında kendisinden hiçbir destek esirgenmemelidir. 
Öcalan’ın bu özel konumunu bir yana bırakacak olursak; bir yandan “asli unsur” tartışmaları, Anayasada Kürt kimliğine ve Kürtlerin ayrı bir “grup” halinde haklarına özel olarak yer verilmesi talepleri, “özerklik” söylemleri; bir yandan temsil nesnesi olarak hep “Kürt ulusu” “Kürdistanlılık” “dört parçada özgür vatan” vb. söylemlerinde ısrar etmesi ve bir yandan da bu demokratik cumhuriyet mücadelesinin tıpkı Kürtler gibi öznesi olan toplumun diğer ezilenleriyle (örneğin, Aleviler) birlikte ortak mücadele yürütmesini sağlayacak politik-programatik bir açılım sağlayamaması; bütün bunlar aslında Kürt özgürlük hareketinin, her ne kadar demokratik cumhuriyet “projesini” dillendirse de, gerçekte yıkmak için mücadele ettiği aynı gerici ulus ve ulusçuluk kavrayışının ötesine geçemediğinin, bu konuda kabuğunu kıramadığının birer göstergesi. 
Kürt özgürlük hareketinin demokratik cumhuriyetten anladığı, bu haliyle, aslında, Türkçülük esasına dayanan Türkiye Cumhuriyetinin bir Türk-Kürt devleti olmasını istemekten ibarettir. En iyi ihtimalle, farklı etnik kimliklerin bir arada oluşturduğu üniter bir yapıyı hedeflemektedirler. Aslında Kürt hareketinin burada hedeflediği, mevcut, Türklük esasına dayanan Türk ulusu yerine, Kürtlerin de Türklerle beraber asli unsur olarak, diğer etnik grupların da tali unsurlar olarak birlikte oluşturacakları yeni bir ulus inşa ederek, Kürtlerin ulusal boyunduruk altında olma durumlarına son vermektir. O, bırakın ulusal olanın politik olanı belirlemediği bir dünya demokratik cumhuriyetini hedeflemeyi, ulusun etniye, soya, dile, dine dayanan bir tanımına bile temelden karşı çıkmamaktadır. Yani etnik köken, soy, ırk, dil, din gibi öğelerin tümüyle politik alanın dışına atılması, bunların tümüyle özel alana ait kabul edilmesi, bireylerin özel tercihleri sayılması gibi bir yaklaşımı benimsememektedir. 
Bu, biraz önce değindiğim Kürt hareketinin hedeflediği şeyle çelişir gibi görünmektedir. Ancak, anayasada Kürt kimliğine açıkça değinilerek yer verilmesini, Kürtlerin bu olası cumhuriyetin asli, kurucu unsuru olarak kabul edilmesini istemeleri, yine üstü örtülü veya açık bir şekilde sık sık dile getirdikleri özerlik önerileri vb. hâlâ soyla sopla tanımlanan bir gerici ulusçuluk anlayışında saplanıp kaldıklarını göstermektedir. O daha çok, ulusun örneğin Türkiye'de yalnızca Türklükle değil, Türklük ve Kürtlükle tanımlanmasını savunmaktadır. Asli, kurucu unsur tartışmalarında dile getirilen talep tam da bunu içermektedir. Türkiye'de yaşayan diğer etnik, dinsel, dilsel vesaire ezilenlerle ortak bir mücadele hattı geliştirememesi, onlarla birleşecek politik-programatik açılımlar yapamaması da tam da bu dar ve aslında gerici ulusçuluk anlayışından kendini kurtaramaması yüzündendir.
Coşkun Edip Soykan’ın yazısında yer verdiği DTP Kongresi kararlarında dile getirilen amaç ve hedefler de tümüyle bu anlayışın birer ifadesinden başka bir şey değildir. Yine en son KNK’nin almış olduğu kongre kararlarının niteliği de bunun açık birer göstergesidir.
Yani burada sorun, Kürt özgürlük hareketinin, öne sürdüğü demokratik cumhuriyet “projesine” rağmen, tam da bu gerici ulus ve ulusçuluk anlayışından kendini kurtaramadığı için, sadece kendine demokrasi istemesi ve zaten tam da bu yüzden, sadece kendisi için özgürlük ve demokrasi istediği için bu özgürlük ve demokrasi talebinin gerçekleşmemesi, demokratik cumhuriyet “projesinin” havada asılı bir söylem olarak kalmasıdır. Yani Kürt özgürlük hareketi hâlâ gerici ulusçuluktan kurtulup, demokratik bir ulusçuluğa evrilemediği için, kendini aşamadığı için; Kürtler Kürt olarak değil, yurttaş olmaktan kaynaklı demokratik hak ve taleplerini programlaştırıp, diğer ezilen, baskı altında tutulan, mağdur olan grup ve kimliklerden kesimlerle birlikte mücadelelerini ortaklaştıramadıkları için, kendi önüne koyduğu demokratik cumhuriyet “projesiyle” ters düşmektedir. Yani tam da Tayfun İşçi’nin  deyimiyle, sorunu bir’in iki’ye dönüştürülmesi, tekçi devlet anlayışını ikili bir yapıyla,, TC’nin “tek devlet, tek bayrak, tek vatan” ilkesini Türk ve Kürtlerin devleti, bayrağı, vatanıyla değiştirmek istedikleri için demokratik cumhuriyetle çelişmekte, onun gelişimini bu anlayışla bizzat kendileri de sekteye uğratmaktadırlar. Çünkü bu haliyle toplumun diğer ezilenlerini, siyahlarını dışlamakta, onlara cazip bir program sunamamakta ve bunun sonucu olarak onların desteklerinden mahrum kalmaktadırlar. 
Burada mesele, bir’in ikiye, üçe bölünmesi veya çıkarılması, katlanması falan değil, bizatihi o bir’in, o tek’in yok edilmesidir. Yani Türklüğün yok edilmesidir. Tabii, Türklüğün yok edilmesi programı mantıki sonuçları itibarıyla Kürtlüğün ve benzeri diğer ulusal aidiyet veya kimliklerin de yok edilmesini gerektirir ki, bu da ancak tüm bu etnik, dinsel ve benzeri kimliklerin politik alandan defedilmesi, politik anlamını yitirmesi anlamına gelir. Demokratik cumhuriyetin veya ulusçuluğun esasını oluşturan temel ilke de budur.
Evet, Kürtler, askeri bürokratik oligarşinin ta Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşundan beri kendilerine dayattığı sömürgeci inkar ve imha siyasetini yıkmış, uzun ve çok ağır bedeller pahasına yürüttüğü bir mücadeleyle adeta kendi küllerinden yeniden doğmayı başarmıştır. Hem de kendileri için en dezavantajlı koşullarda bunu başarmışlardır. Bu alandaki kazanım muazzam niteliktedir ve asla küçümsenemez. Şimdi de bu kazanımını kendisi için doğru ve anlamlı bir politik, hukuki konumlandırmayla korumak, güvenceye almak, bu anlamıyla demokratik hak ve özgürlük mücadelesini sonuca ulaştırmak derdindedirler. Bunun için çeşitli yol ve yöntemler geliştirmekte, öneriler sunmakta, açılımlar geliştirmeye uğraşmaktadırlar. Sorunun barışçıl ve demokratik bir şekilde çözümü için gerekli koşulların oluştuğunu düşünmekte, bunun için geliştirdiği stratejinin adına demokratik cumhuriyet projesi demektedir. Ancak, böylesi bir projeyi veya programı ortaya atmış olması, onun bu projeyi sağlam ve kendi içinde tutarlı bir ideolojik-teorik temele oturttuğu, buna uygun bir politik hat belirlediği ve o doğrultuda tutum ve davranışlar içine girdiği anlamına gelmiyor. Kürt özgürlük hareketi, halihazırda ortaya attığı bu demokratik cumhuriyet projesi veya programının gereklerini yerine getirecek teorik-ideolojik donanıma sahip değildir. Zira her şeyden önce buna hâlâ o karşısına aldığı gerici ulusçuluk penceresinden bakmakta, o ulusçuluk paradigması üzerinden düşünerek yol almaya çalışmaktadır.
Kürt özgürlük hareketi, daha çıkışında, benzeri ulusal kurtuluş hareketleri gibi kendini salt bir ulusal hareket olarak değil, ağırlıklı olarak yoksul köylülere dayanan plebyen karakteri dolayısıyla aynı zamanda sosyal bir hareket olarak kurgulasa da, son tahlilde ortaya koyduğu program itibarıyla ulusal kurtuluşu esas almış ve bu ulusal kurtuluşun ancak ayrı bir ulusal devlet kurmak yoluyla, yani bağımsızlıkla sağlanabileceği ön kabulü üzerinden yola çıkmıştır. Yaşanan dünya tarihsel koşullarda, Kürtlerin ulusal demokratik hak ve özgürlüklerinin ancak ayrı, bağımsız bir devlet kurma yoluyla gerçekleşebileceğini, bunun dışındaki tüm çözümlerin sömürgeciliğe hizmet eden gerici çözümler olduğunu savunmuş ve uzun yıllar bu savusunu sürdürmüştür. Ancak, bu program doğrultusunda sürdürdüğü mücadele, 1990’lı yılların ortalarına doğru, dünyada, bölgede ve Türkiye'de yaşanan ekonomik, sosyal, siyasal koşullardaki ciddi dönüşümlerin ertesinde kendi sınırına gelip dayanmış; her ne kadar yürüttüğü gerilla mücadelesi siyasal ve örgütsel planda ciddi kazanımları beraberinde getirse de, askeri planda Türk Ordusuyla yaşadığı yenişememe durumu, mücadelenin özellikle Türkiye halkında herhangi bir olumlu yankı bulamaması, aksine askeri bürokratik oligarşinin Kürtleri ezme mücadelesinde Türk toplumunun desteğini büyük ölçüde arkasına alması ve güç ilişkilerinde yaşanan aleyhte değişimler, bağımsız bir devlet kurma ve Kürtlerin ulusal, demokratik hak ve özgürlüklerini bu sayede gerçekleştirme programının pek de gerçekleşebilir olmadığını görmesine yol açmıştır. 
Bu noktada, başlangıçta esas alınan ve uzun yıllar boyunca titizlikle savunulan bağımsız devlet kurma programından yavaş yavaş vazgeçilmeye, bunun yerine Türkiye sınırları içerisinde, Türk devlet yapısının dönüştürülerek, Kürtlerin de hak ve çıkarlarının yeterince gözetileceği biçimde çeşitli çözüm yöntemleri ortaya atılmaya, geliştirilmeye ve zorlanmaya başlamıştır. Önce federasyon önerisi dillendirilmiş, sonra bu özerklik biçimini almış, en sonunda da, Öcalan’ın yakalanıp İmralı’ya hapsedilmesiyle birlikte, biraz da mecbur kalınarak, hani şu meşhur ölüm parendesiyle, Türkiye Cumhuriyetinin Türkçülük esası üzerine oturan bir devlet değil, Türk ve Kürtlerin ortak devleti olmasını ve ulusun da Türkçülük soy kimliği üzerinden değil, Kürt kimliğine de anayasal düzeyde yer veren ve Kürtlerin dil, kültür, kimlik hak ve özgürlüklerini güvenceleyen bir yurttaşlık hukukuyla tanımlandığı demokratik cumhuriyet projesi geliştirilmiştir. 
PKK öncülüğünde gelişen Kürt özgürlük hareketi aslında tarihsel olarak geç kalmış bir hareket olarak, bu geç kalmışlığının fazilet ve rezaletini bir arada yaşamak durumunda kalmıştır. Bu onun için bir dezavantaj oluşturduğu gibi, aynı zamanda ciddi bir avantaj da sağlamıştır. Avantajı, genç ve modern bir hareket olarak, modernizmin olumsuz etkilerini üzerinden atabilme potansiyelini taşıması ve Aydınlanmanın demokratik ideallerine, devrimci ilkelerine dönme dinamiğini içinde barındırmasıdır. Bu da kendisini demokratik cumhuriyet fikri olarak ortaya koymaktadır ki, bu anlamıyla demokratik cumhuriyeti lafzi düzeyde bile savunması son derece devrimci bir işleve sahiptir. Ancak, tarihsel mistifikasyonlarla yaratılan gerici ulusçuluğun ağır baskısını üzerinde hissetmekte, onun düşünce alışkanlıkları ve ideolojik hegemonyasıyla sarmalanmış bulunmakta, bu tarihsel belleğinde ciddi bir yer tutmaktadır, ki bu da kendisini bu gerici ulusçuluktan kurtarmasının koşullarını zorlaştırmaktadır. Nitekim, bu durum da politik ifadesini “aslı unsur”, “ikilik” ve benzeri söylemler üzerinden ortaya koymaktadır.
Yani kısacası, Kürt özgürlük hareketinin demokratik cumhuriyet programına yönelimi, öyle tümüyle bir küreselleşme çağı insanlık durumunun tarihsel maddeci analizinden; dünya, bölge ve Türkiye koşullarındaki değişim sonuçlarının derinlikli, kapsamlı bir yeniden ele alınışından, tarihin ve sosyalizmin ulusçuluk bakışının ötesinde bir yeniden okunuşundan değil; daha çok bu belirttiğim konjonktürel farklılıktan, ekonomik, siyasal, sosyal koşulların aldığı yeni biçim karşısında Kürt özgürlük hareketinin başarıya ulaşmak için kendini aşma, yenilenme zorunluluğundan kaynaklanmaktadır. 
Elbette ki Öcalan, ciddi ve derinlikli bir politik lider olarak, bu yeni durumda ortaya çıkan gelişmeler ve Kürt hareketinin içine girdiği yönelim üzerine ve buna uygun olarak yeni tezler üretmiş, bunu çok çeşitli ve kapsamlı tarihsel referanslarla da desteklemeye girişmiştir. Bu konuda ortaya koyduğu düşünce külliyatını da küçümsemek mümkün değildir. Bu konuda ciddi ve samimi bir arayış içerisinde olduğu açıktır. Ama tüm bunlar, yukarıda değinilen yanılgı, zaaf ve yanlış kavrayışlarla birlikte gitmekte; sürecin çok yavaş, sancılı ve ağır aksak ilerlemesine neden olmaktadır. Demokratik cumhuriyetin özellikle de Kürtler açısından projeden programa dönüşememesi, politik-pratik-örgütsel ayaklarını gereğince geliştirememesi ve güçlü bir toplumsal hareket olarak vücuda gelememesi tam da bu yüzdendir. Sosyalistlerin büyük çoğunluğunun demokratik cumhuriyete yüz çevirmeleri ise başlı başına bir garabet ve cehalet örneğidir. 
----------------------------------------
(1) Yeri gelmişken, Kürt özgürlük hareketinin demokratik cumhuriyetten bahsederken neden program değil de, hep proje olarak sıfatlandırdığına da değinmek gerekir. Proje, postmodern durumda burjuva liberalizminin sarıldığı bir kavramdır. Bu kavram aslında kitleleri harekete geçirmek üzere ortaya atılan sihirli bir slogandan öte bir anlama ifade etmemektedir. Sosyolojik açıdan oldukça sorunlu olan bu proje kavramı aslında bir toplumsal mühendislik kategorisidir. Kürt özgürlük hareketinin ve önderliğinin de program yerine özellikle bu kavramı öne çıkarmasının temel sebebi, bir yanıyla burjuva ideolojisi içerisinde tarih ve topluma bakışıyken, bir yanıyla da demokratik cumhuriyeti program düzeyine çıkaracak teorik ve politik birikime hâlâ sahip olamamalarıdır. Oysa, demokratik cumhuriyet, bu anlamıyla, basit bir slogan düzeyinden çıkartılıp, içine girilen stratejik yönelimin gerçekleşmesi için oluşturulan bir program olmalıdır.

24.08.2008

Girdi biçimi

Filtered HTML

Web sayfası ve e-posta adresleri otomatik olarak bağlantıya çevrilir.
İzin verilen HTML etiketleri: <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
Satır ve paragraflar otomatik olarak bölünürler.

Full HTML

Web sayfası ve e-posta adresleri otomatik olarak bağlantıya çevrilir.
Satır ve paragraflar otomatik olarak bölünürler.

Biçimleme seçenekleri hakkında daha fazla bilgi

Attached Images

Existing Image:

Choose an image already existing on the server if you do not upload a new one.

-or-

Upload Image:

Image title:

The title the image will be shown with.

URL	Başlık	Ağırlık	Sil

Demokratik Cumhuriyet Üzerine Birkaç Söz

Bir İçerik Oluştur!

Özel Menünüz

Kullanıcı Girişi

Gündem
-"Barış Süreci"
-"Kürt Sorunu"
-Anayasa Tartışmaları
-Avrupa Birliği
-Çatı Partisi Tartışmaları
-Büyük Ortadoğu Projesi
-İnsan Hakları
Politika
-Türkiye Politikası
-Ortadoğu Politikası
-Dünya Politikası
Ekonomi
-Dünya Ekonomisi
-Türkiye Ekonomisi
Sınıflar ve Partiler
Sosyal Hareketler
-Ulusal Hareketler
-Barış Hareketi
-İşçi Hareketi
-Çevre Hareketi
-Kadın Hareketi
-Gençlik Hareketi
Kültür ve Sanat
-Plasitk Sanatlar
-Sinema - Tiyatro
-Edebiyat
-Müzik
Dosyalar
-Hrant Dink Cinayeti
-Şemdinli
Linkler
Bilim ve Teknik
-Doğa Bilimleri
-Toplum Bilimleri
Yaşam - Günlük Hayat
-Medya
-Spor
Felsefe
Köxüz'den Yazılar
-Köxüz'ün Temel Metinleri
-Köxüz'den Mektup
-Köxüz Redaksiyonundan
-Köxüz'den Yorumlar
-Köxüz'ün Künyesi
Okurladan Yankılar