marxizm ve anarşizm

Konu: *

Kategoriler

Forumlar: *

Bölümler-Konular: *

Lütfen yazınızın yer alacağı bölümü seçiniz.

Gölge kopya bırak

Eğer bu konuyu taşırsanız, eski forumdan yeni foruma bir bağlantı bırakabilirsiniz.

Gövde: *

MARXİZM VE ANARŞİZM

Marxizm üzerine oldukça kapsamlı tartışmaların yürütüldüğü  son günlerde  marxizmin  salt artı- değer teorisine indirgenmesi ve onun tarihsel ve devrimci yorumlarının terkedilmesi üzerine  yoğun tartışmalar yapılmaya devam ederken bu tartışmaların  daha çok, Marxist olmayan  sol ve anarşist çevreler tarafından yürütülmesi de ilginçtir. 
   Anarşizme duyulan ilginin, seattle'den bu yana  oldukça artması, bu kuramın  üzerine yeniden tartışmayı  oldukça güncel hale getirmektedir.Birikim dergisi haziran- temmuz sayısını bu konuya ayırarak sol çevrelerde  yeniden tartışılmasının önünü  bir miktar açmış oldu.
Anarşizme ilişkin sol sosyalist değerlendirmelerin yanısıra  anarşist yazarlarında kendi anarşizmlerini anlatmaya çalışmalarının yanısıra kendilerini marxizmle olan tarihsel karşıtlık üzerinden tariflemeleri  dikkati  çeken diğer  bir husus  olmuştur.

Marxizmle anarşizmin tarihsel karşıtlığı ilk günden  itibaren birbirilerini etkilemeyi de zorunlu kılmış ve her iki teoriden geçişler ve  etkileşimler, teorinin oluşma sürecinde oldukça belirleyici olmuştur. Bu nedenle  marxizm, anarşizmin  özgürlük üzerine devlet üzerine söylemiş olduklarını bu yüzyıldan ziyade geçen yüzyılda oldukça kapsamlı değerlendirmeye tabi tutmuştur. 
   Marxizmi kendi içsel krizinden dolayımla kendi iç tutarlılığını sekteye uğratacak ölçüde köklerinden uzaklaştıracağı var sayılan argümanlar, marx'da ve leninde  teorinin oluşma /oturuşma sürecinde  zaten varola gelmiştir. 
    Bu yaygın kanaat in marxizmin, lasallcı değerlendirmelerle sınırlandırılması ve  buradan da hesabının görülmesi çabalarının devamından başka bir olgu olarak değerlendirilemeyeceğide aşikardır.
Birikim dergisi yazarlarından  Dilaver  Demirağ 'da , yine bu yüzyılda marxist  teorinin  değişim geçirerek anarşist değerlere yönelmeye  başladığını  ve bunları anarşizmden referans aldığını belli etmeden yapmaya  başladığını söyleyerek işe başlıyor.Marxizmi, reel sosyalizm veya 2.enternasyonelin devletçi sosyalizmi ile  özdeşleştirerek  olabildiğince sığlaştırma çabasına en baştan başlayarak aynı yanılgının devamına neden oluyor.

Marxist düşüncenin , doğrudan demokrasiyi,işçi konseylerini, memurların seçilmesi ve geri çağrılması fikriyatına uzak lasallcı  bir devlet sosyalizmine  indirgemek , olsa olsa  mekanik  ve vulgar  bir bakış açısının ötesine geçemez.

Marx ,1875 de  gotha programının eleştirisinde nasıl bir devlet tarif ettiğini açıkça yazmıştır. Ayrıca marxın devlet  anlayışına ilişkin fikriyatını paris komünü üzerinden olgunlaştırdığı da  yine marxistler tarafından çok sık tekraredilen   diğer  bir argümandır.

Marx gotha programının eleştirisinde proleterya,  devlete sadece burjuvaziyive onu güçlerini  bastırmak için gereksinim  duyar der.Ayrıca devlet kavramının  yerine  fransızca     ''commune'' kelimesinin karşılığı  olarak almanca ''gemeinwesen '' kavramının kullanılmasını  salık verir. Gemeinwesen kavramı  topluluk kavramına eş gelen bir kavramdır. ''Paris komünü proleterya diktatörlüğünün  en özgül biçimidir.'' Şeklinde ifade edilirken , anarşistlerin de  paris komününe bakış açılarını birkez daha gözden geçirmelerinde yarar vardır.

Marxizmin, anarşizmle olan tarihsel polemiği özgürlükler alanı üzerinden başlamış olsada , özgürlük kavramının tartışılması beraberinde üretim ilişkileri , devlet,iktidar kavramları   üzerinden bir tartışmayı zorunlu kılar.

Anarşistler, toplumsal üretim ilişkilerinin  nasıl oluştuğundan ziyade toplumsal üretim ilişkilerinin hukuki tezahürü olan mülkiyet ile uğraşmayı tercih ederler. Zaten ,sorun da  anarşizme  göre buradan şekillenir ,devlet ve otorite  üretim ilişkilerinin  bir sonucu olmaktan ziyade kendisi bir iktidar pratiği olarak  neden dir. Bu anlamda devletin varlığının  ortadan kaldırılması sınıflarıda ortadan  kaldıracağı fikriyatına  ulaşır ki ,üretim ilişkilerinin  aynı kalıp sadece  ölçeğinin  daraltılmasının yeniden büyük üretimi yaratıp yaratamayacağı sorusunu gündemine dahi almaz, doğal olan gerçekleştiğinde herşey kendiliğnden bir uyuma ulaşacağı zannı  bu fikriyatın açık bıraktığı en önemli sorulardır.

Yazarımıza dönecek olursak ,devletin  oluşumu tesbitini yaparken  din olgusunu farkediyor,kuramın temellerini bu olgu üzerinden kurmaya yeleteniyor.

Din ve tabu esas olarak  üretim ilişkilerinin ideolojik biçimlerinden  en önemlisidir. Ancak din ve tabu  diğer biçimleri tek başına yaratamaz, politik,ideolojik ve ekonomik ilişkilerle beraber değerlendirildiğinde önemli bir faktör iken diğer faktörlerin belirleyeni olması mümkün görünmemektedir.
  Açıklamak gerekirse toplumda  zor yoluyla sağlanmış bir iş bölümü ve toplumsal üretim ilişkileri bütünü olmaksızın , dinin işlevinin  ne olduğu tam  anlamıyla netleşemeyecektir.

Ekonomi her zaman  son kertede belirleyen özellikte olsa da  marx' a göre  toplumsal ilişkileri belirleyen  faktörler salt üretim ilişkilerine  değil toplumsal oluşumun  bir üretim biçiminin  yapısal bütününü ve oradaki oluşmuş olan çeşitli düzeylerin aralarında  süregiden  ilişkileri içerir.

Toplumsal oluşumlar ekonomik politik ve ideolojik düzeyde ki ilişkiler bütünü ile tanımlanabilir. Bunlardan herhangi birinin seçilmiş tarifi  toplumsal ilişkiler bütününü kavramamıza engeldir. 
   Devlet , bu toplumsal oluşumun yapısına göre şekil alan sınıflı toplumlara özgü bir karakter  olarak karşımıza çıkar.

Devlet kavramı birilerinin başkalarına karşı tahakküm edebilmesini sağlama amacından  ziyade toplumsal ilişkiler bütünün korunmasını amaç edinir. Devlet ve yarattığı iktidar alanı salt zor olarak karşımıza çıkmaz.bu iktidar alanı başkaca faktörlerle sürekli tahkim edilmektedir. Ancak işler sarpa sarıp karar anı geldiğinde zor veya çıplak güç karşımıza dikilir ve belirleyen konuma geçer.
   Toplumsal sınıfların çatışmalarının toplumsal ilişkiler bütününü ortadan kaldırmasını  engellemek üzere tahakkümü uygular.Örneğin, Devlet özel biçimler dışında bir kişinin kendi özgür iradesi ile çalışıp çalışmaması ile ilgilenmez. 
  Mülksüzleştirilmiş birey yada bireyler , günlük yaşam gailesini çözmek adına   çalışmak istemeleri  sonrasında kendi özgür iradesi ile burjuvanın emrine girerler,ve sonrasında oluşacak olan ilişki biçimleri ve gerilimler, ilgili devletin ilgilendiği alan olarak ortaya çıkar, bu alan bireyin   mülk sahibi olan ilişkisi sürecinde ortaya çıkar . 
  Devlet mülkü ve mülk sahibinin yaşamını garanti altına  almıştır. Yani mülksüzleştirenlerin mülksüzleştirilmesini engelleme üzerinden kendisini ideolojik ,politik  ve zor aygıtlarıyla donatmıştır. Toplumsal ilişkiler içerisinde var olan hiyerarşi ve tahakküm  devletle yepyeni bir içeriğe bürünür bunun adı da örgütlenmiş baskı ve zordur.

Bu nedenle  bakuninin  kilise - devlet tasviri yanıltıcıdır.burada devletin diğer işlevleri  küçümsenmiş olmaktadır.
    İktidar sorunu  yine anarşizmin özellikle post- anarşizmin focoult ve deluzze 'den devralarak  tartıştığı yeni düzeylerden biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Focoult'un ünlü sözü ''iktidar her yerdedir direnişde''  ifadesi aslında genel kabul gören yaklaşım olmasının ötesine geçtiğimizde  sorunların başka düzeyde olduğunu farketmekte yarar vardır.
    Klasik anarşizmin eşitlik özgürlük ideali ile olumsal çoğulcu ve özcülük karşıtı bir bakış açısının sentezine dayanan post -yapısalcı  radikal bir siyaset imkanı olarak zorlanmakta ve iktidar kavramı açısından önemli açıklar bırakmaktadır.
    Post- anarşizm ,modernizmle ilişkisini koparmayı esas alan bir bakış açısıyla  yola çıkmasına rağmen, köklerinden kopması  anarşizmden kopması anlamında değerlendirmek gerektiğinden,  anarşist felsefe, yaşama dair sorduğu esas sorunun  yanıtını insanın özü ile açıklamaya çalıştıkça duygusal hümanizmin içselleştirilmiş ve idealize  edilmiş bir formunu hemen görebiliriz. 
    Anarşizmin  kendisini  yeniden kurmaya çalıştığı , post yapısalcı düşünce ile arasında oldukça mesafe vardır.Post -yapısalcıların esas olarak hümanizme  karşı teorik önermelerinin bu düşünüş sisteminin özünü oluşturduğu düşünülecek olursa , hümanizmle köprüleri çoktan atmış ve hatta tam anlamıyla  humanizm karşıtı düşünce sistemi olduğunu hatırlatmanın faydalı olacağını düşünmekteyim .
    Burada Dilaver Demirağ 'a dönecek olursak insanın özünü nasıl tariflemektedir.

''Anarşizm iyimser bir insan doğası kavramına  sahip olduğundan devletin kökeni konusuna önem verir'' 
   
   Anarşizmin esas savunduğu kopamadığı  alanda zaten burasıdır. Insan aslında iyidir . İnsanı kötü yapan devlet vb. Faktörler sonrasıdır. Insanın saf iyiliği(doğallığı) kavramı ile devletin yapaylığının karşısına çıkmayı denediğimizde  yani iktidara karşı  insanın saflığının açık yürekliliğini  bir direniş noktası olarak oluşturmaya çalıştığımızı varsaydığımızda , özcü bir bakış açısına teslim olmakta  hümanizmin sularına doğru yelken açarken,  post- yapısalcılıktan  uzaklaşmaktayızdır.Anarşist teori ve post yapısalcı   kurgu ,yazarın anlatımından ziyade her iki teorinin kendi açmazları çerçevesinde  ele alındığında, tam bir,oturuşma sağlayamadığı için eğreti durmaktadır.
  Denilebilinir ki ,Max strinerci, bireyci anarşizm ile bu bağlantı çözülebilir ancak  strinerin  yapısalcılığın  kıyısında kaldığınıda gözden kaçırmamak gerekir .
   
  Marxistler , sınıflar  ile iktidar ilişkileri  arasında dolayımsız bağlar kurarak ilerlerler.marxizm de  iktidar sorusu sorulduğunda toplumsal üretim ilişkileri içerisinde yer alan sınıfların ve çeperlerindeki toplumsal katmanlar ile ilişkilerinin  oluşturduğu düzeyi ifade eder. Yani iktidar aslında yasallaştırılmış bir kavram olarak diğer sınıf  ve katmanların egemenler lehine ancak sınırları olan bu sınırlarında sınıfların kendi devamlılıklarını sağlama şansından başka birşey olmadığı düzeyi ifade  eder. Sınıfsal  bir değiş tokuşdan ziyade sınıfların tek tek üyelerinin  üretimden aldıklar pay yada toplumsal işbölümündeki  rolleri itibarı ile  
sınıflar arası geçişkenlikleri kullanabilme şansı (olanak değil) iktidar tarafından garanti altına alınmışken sınıfların  rollerini değiştirme olanakları  tamaamen ortadan kaldırılmıştır iktidarı yasallaştıran en önemli özellik bu  noktadır.

Anarşizmin köklerini yeniden düzenleme çabalarını saygıyla karşılamak gerekir ancak post anarşizmin  focoult ve deluzze ile bir uyum sağlaması da zor görünmektedir.

Poluntzas'a göre , Focoult ve deluzze iktidarı  sınıflardan bağımsız kendine özgü bir yapı olarak tanımlarlar bu noktada herhangi bir temele oluşuma evriltilemeyen iktidarın karşısında direniş hangi gerekçelerle oluşacaktır, yada direnişin ne tür bir anlamı vardır bu sorunun yanıtı  tanımsız görünmektedir aslında  bu konuda  poluntzas 'a kulak vermeye devam edecek  olursak ne dediğimiz daha net anlaşılacaktır.

''ne yaparsak yapalım iktidarın onu hep kendisine gönderen bu mutlaklaştırılması karşı durulamaz bir bçimde her türlü mücadele ve direnişin ilk kurucusu olan efendi-iktidar  fikrine doğru sürüklemektedir.bu durumda mücadeleler kökensel ve kurucu biçimde iktidar tarafından yozlaştırılmış olurken  o iktidarın basit bir yedeğine yada bir tür meşrulaştırılmasına dönüşebilmektedir.focoultun dirnişlerinin imkansız doğallığı  ile radikal kötünün sürekliliği olan bir iktidara (devlet) ilişkin halihazırdaki anlayış arasındaki mesafe uzak değildir.   Der ve devamla bu çerçevede oluşacak olan her mücadele iktidarı yıkmaksızın beslemekten başka bir işe yaramaz der. (DEVLET İKTİDAR SOSYALİZM EPOS yayınları  2006 shf 166)

İktidarın kendi varlık nedeni dışında bir nedeni yoksa eğer mücadeleninde iktidarla ilişkisinden başkaca bir temeli yoksa  eğer direniş  yaşamı değiştirme  ve yeniden kurma noktasında bunu başarma şansını hiç bir zaman yakalamayacaktır.Toplumsal mücadelelerden geriye kalan anlamsız kan ve gözyaşından başkaca birşey olmayacaktır.

İktidar ve tahakküme yapılan aşırı vurgu  yada erke verilen aşırı önem ,toplumsal üretim ilişkilerine ve sömürüye yönelik olarak onun yerine geçmeye meylettiğİnden 
bu süreçleri önemsizleştiren ve etkilerini silmeye çalışan  yada etkisizleştirme çabaları olarak  toplumsal devrimi imkansızlaştıran bir faktör olarak da görmekte yarar  vardır.
   
  Focoult  ,deluzzeden bahsederken  bu yüzyıl deluzze yüzyılı olacaktır derken kendisinin boş bıraktığı yanıtlamaktan kaçındığı alanı deluzze nin doldurduğunu düşünür.  ''Deluzede  bu kavram  kurucu arzu kavramıdır''.
!'Nietzsche bu kavramı tanımlarken  doğrudan tanımlama yerine  ne olmadığı üzerinden yola çıkmıştır ona göre güç istenci bir erk arzusu değildir güç istenci bir olumlama kayanağıdır ve erk arzusu köleye yakışan reaktif olumsuz bir arzudur''. Deluze ise güç istencin zayıf biçimi olan imgedir derken güçsüz ,güçlünün erkini olumsuzlamak için  erki arzuladığını, güçlünün ise aksine  erki yalnızca uygulamasından bahseder , güçlü arzulamaz  yapar  der.

Bu poluntzas'a göre  verilmesi gereken esas yanıt değildir ama yinede bir yanıttır. Deluze tartışması ayrı bir tartışma konusu olması itibarıyla önemini korumakla beraber güçlü ve güçsüz ayırımının nesnel temeli üzerinde soru işaretleri devam etmektedir.

Burada tekrar marx'a dönecek olursak  eğer ezilen sınıflar eğer sınıf mücadelesine girişmeseydi  yarı hayvani bir konumda yaşamaktan başkaca bir şansa sahip olmayacaktı  der. köleci dünyadan günümüze az çok  birşeyler değişebilmişse   eğer  post- anarşizmin kaynaklarını sorgulamasında fayda vardır.

Devlet kavramını son haliyle yeniden tanımlayacak olursak : Devlet,egemen  sınıfın ezilen sınıflar ile olan ilişkisindeki stratejik örgütlenme odağıdır. 
   Sınıflardan  ve toplumsal bütünden koparılmış bir devlet tanımı üzerinden yürümeye çalışmak ;soğuk savaş sonrasında son süper gücün ürkütücü derecede yeryüzünün her köşesine  el atışını korkuyla izlemekle sınırlı kalacağı ve  yine dünya tarihsel gerçekliğinde bu günkü halimizin sömürgecilik çağından bu yana  şekillendiğini düşünürsek  eğer, küresel kapitalist   bir dünyada, düzeyleri itibarıyla yeterli ve  anlamlı bir  karşı duruşu geliştirme imkanına sahip olamayacaktır.

Yukarıda tartışmaya çalıştığım ölçüde   ne  tek başına din  kavramı  nede tek başına iktidar(erk)  kavramı devletin kökenini açıklamakta yeterli bir performans gösterememektedir,Anarşizmin de sorunları en az marxizmin ki kadar önemlidir  hala yanıtlanamamış  oldukça çok sayıda  sorunlar yumağı devam etmektedir, burada  olumsuz olan sorunlarını çözmüş derli toplu bir teori ile karşı karşıya olmadığımızdır.İktidar ve din  kavramlarının tartışılamasını önemli bulmakla beraber toplumsal ilişkiler bütünü içerisinde  bir değerlendirme yapmaksızın , insan bilincinin ve kuracağı tüm ilişkilerin  çevresi ile oluşan etkileşimi üzerinden tartışılmaksızın küresel kapitalizme karşı  direniş hattını örmek  noktasında yaşanan sıkıntıların devam edeceğini söyleyebiliriz.

Girdi biçimi

Filtered HTML

Web sayfası ve e-posta adresleri otomatik olarak bağlantıya çevrilir.
İzin verilen HTML etiketleri: <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
Satır ve paragraflar otomatik olarak bölünürler.

Full HTML

Web sayfası ve e-posta adresleri otomatik olarak bağlantıya çevrilir.
Satır ve paragraflar otomatik olarak bölünürler.

Biçimleme seçenekleri hakkında daha fazla bilgi

Attached Images

Existing Image:

Choose an image already existing on the server if you do not upload a new one.

-or-

Upload Image:

Image title:

The title the image will be shown with.

URL	Başlık	Ağırlık	Sil

marxizm ve anarşizm

Bir İçerik Oluştur!

Özel Menünüz

Kullanıcı Girişi

Gündem
-"Barış Süreci"
-"Kürt Sorunu"
-Anayasa Tartışmaları
-Avrupa Birliği
-Çatı Partisi Tartışmaları
-Büyük Ortadoğu Projesi
-İnsan Hakları
Politika
-Türkiye Politikası
-Ortadoğu Politikası
-Dünya Politikası
Ekonomi
-Dünya Ekonomisi
-Türkiye Ekonomisi
Sınıflar ve Partiler
Sosyal Hareketler
-Ulusal Hareketler
-Barış Hareketi
-İşçi Hareketi
-Çevre Hareketi
-Kadın Hareketi
-Gençlik Hareketi
Kültür ve Sanat
-Plasitk Sanatlar
-Sinema - Tiyatro
-Edebiyat
-Müzik
Dosyalar
-Hrant Dink Cinayeti
-Şemdinli
Linkler
Bilim ve Teknik
-Doğa Bilimleri
-Toplum Bilimleri
Yaşam - Günlük Hayat
-Medya
-Spor
Felsefe
Köxüz'den Yazılar
-Köxüz'ün Temel Metinleri
-Köxüz'den Mektup
-Köxüz Redaksiyonundan
-Köxüz'den Yorumlar
-Köxüz'ün Künyesi
Okurladan Yankılar