Eski Toplumda Kız ve Erkek Çocukların Miras Paylaşım Düzeni (1)

Başlık: *

Kategoriler

Blogçular: *

Bölümler-Konular: *

Lütfen yazınızın yer alacağı bölümü seçiniz.

Ana Metin: *

Paris 11.01.2004

Eski toplumda, Küçük ve Büyük Oğul ayrımının anlamı ve nedenlerine daha önceki yazılarımızda değinmiştik. Bu konuyu şimdi de, Sümer ve Babil döneminin miras paylaşım kayıtları ile bağlantılı olarak incelemeye çalışalım.

Kutsal kitaba göre, Büyük Oğul (fils ainé) Kabil-Kain, Küçük erkek Kardeşi (frére cadét) Habil'i, ‘Ağabeylik Hakkı’ nedeniyle öldürmüştü. Bu olaydan sonra, Tanrı Yehova, sonraki ‘ilk gelen’in, onu öldürmemesi için Kain-Kabil’in üzerine bir işaret koymuştu.

Dikkatlice incelenirse görülecektir ki, 'ilk doğan' (premiére né), 'Büyük Oğul’dan mistik üstünlüklerle bahseden Kutsal Kitap, İsak dönemine gelince, Büyük ve Küçük Oğul haklarının yer değiştirdiği bir dönüşüm gerçekleştirmektedir: İsak’ın ilk oğlu Esat ‘Büyüklük Hakkı’nı (droit d'ainésse), Küçük (erkek) Kardeş’i Yakub’a devreder; tarihsel gelişmeler bunu gerektirir. Buradaki, yetki deviri yalnızca basit bir seremoni sorunu değildir. Oğulların anaları Rebekka da işe karışmıştır; önce, “gözleri iyi görmeyen” İshak’ı aldatmak için Büyük Oğul’un elbisesi Küçük Oğul’a giydirilir; sonra da bir çok kutsal motifin kullanılmasının ardından, İsak bu yeni düzenlemeyi onaylar. Artık bütün öteki kardeşler, Yakub'a tabi olacaklardır ve ona hizmetle yükümlüdürler. Nuh’un ölmeden evvel, Küçük Oğul’unu lanetleyen ve onu, Büyük’üne köle kılan düzenlemesi böylece son bulur ve Küçük Oğul, Büyük’lük hak, yetki ve üstünlüğünü Büyük Oğul’un elinden alıp, kendine geçirir. Bu, o sıradaki İshak toplum biriminin bütün ilişkilerinin alt üst olması anlamına gelmektedir. Demek ki, Küçük ya da Büyük Oğul tarafından kullanmış olsun, ’Büyüklük Hakkı’nın toplumsal yaşamda üstünlük sağlayan bir özelliği bulunmaktaydı.

İsak’ın oğulları arasında, diğer kardeşler arasında sosyal üstünlük sağlayan ‘Büyük Evlatlık Hakkı’nın artık ‘Küçük Oğul’a geçmesi, her şeyden önce, o toplum birimin eski evlilik düzeninin derhal değişmesine yol açmaktadır. Bu olgu, ‘Büyük-Küçük Oğul’ ayrımının eski toplumun doğrudan evlilik, akrabalık ve miras ilişkilerini belirleyen bir kategori olduğunu ortaya koyuyor. Görüyoruz ki, yeni düzenlemeyle, Rebekka, ‘Büyüklük Hakkı’nı kazanmış Küçük Oğul’u, derhal Haran'daki dayının , kendi erkek kardeşi Laban'ın yanına yerleştirmektedir; çünkü Küçük Oğul’a artık, Kenan ülkesinin kızları yasaklanmış, ona dayı kızlarıyla evlenmesi yükümlülüğü getirilmiştir. Buna karşılık, ‘Büyüklük Hakkı’nı artık kaybetmiş olan Büyük Oğul Esat , Kenan’da amcasının kızları ile evlenmelidir. Böylece, Büyük ve Küçük Oğul, yetki devriyle birlikte, yeni akrabalık sistemine uyan evlilik ilişkileri kurmaktadırlar.

1990’lı yılların başlarında, gerek Kutsal Kitap’ları ve gerekse, Afrika, Avusturalya ve Amerika yerlilerine ilişkin bulguları inceleme çalışmalarım sırasında, eski toplumda, Büyük ve Küçük erkek çocuk ayrımının, toplum birimlerin tarihteki erkek çocuk paylaşımını yansıttığı ve evlilik ilişkilerinin düzenlemesinde de bir ayraç olarak kullanılmış olduğu sonuçlarına varmaya başlamıştım; eski toplumun oğullar arasında yaptığı bu kategorik ayrımın, eski yazılı yasaların miras hukukundaki yansımalarını da okumuştum; ama, bu yasaların uygulama kanıtlarını da bularak vargılarımdan emin olabilmem için daha vakit vardı. Bana bu olanağı Bay Josef Klima ve Bay Lubor Matuş isimli bilim adamlarının, eski miras paylaşım tabletlerini tanıtım ve inceleme çalışmaları sağlamıştır.

J. Klima ve L. Matuş’un, Sümer'lerden başlayarak, miras paylaşım tabletleri üzerine yaptıkları somut incelemeler, eski toplumda, kız ve erkek çocukların ana-dayı toplum biriminden baba-amca toplum birimlerine geçiş sürecinin bütün mantıksal sıralama ve biçimlerinin miras düzenine yansıyan örneklerini aktarırlar. Bundan daha önemlisi, “ana ve baba yanlı” toplum birimler arasında, çocuk paylaşımının sadece kızlar ve oğullar sınıflaması biçiminde değil; Büyük ve Küçük erkek çocuklar biçiminde de yaşanılmış olduğuna işaret eden miras paylaşım kayıtlarını yansıtırlar.

Bizim yazılı kaynaklara ulaştığımız dönem bakımından, eski Sümer ve Babil toplumlarında, ilk erkek oğulun miras üstünlüğü, pay edilmiş miras hisselerinden öteki oğullara göre, iki misli fazla pay alması şeklinde ortaya çıkmaktaydı. Tablet kayıtlarına göre, Büyük Oğul, süreç içinde, öteki (erkek) kardeşlerle 'tartışarak' sonuca ulaşmaya başlamış ve en sonunda da, bu farklılık, erkek kardeşlerin mirastan ‘eşit pay' almalarıyla sonuçlanmıştır. (Burada ‘kardeş’ sözcüğü henüz kız kardeşleri kapsamaz). Bütün bu süreçte, eski hak üstünlüğü sahibi olan Büyük Oğul, öteki kardeşleriyle hak eşitliğine doğru, birden bire değil, adım adım geriler. Erkek kardeşlerin eşit pay alma noktasına gelindiğinde bile, Büyük Oğul, payların içinde doğrudan tercih hakkına sahip olurken; öteki erkek kardeşler hisseler için aralarında kurra çekmektedirler. Eski yasa maddeleri, değişik yönleriyle Büyük Oğul’un, miras hak üstünlüğünün bu evrimini de yansıtmaktadırlar.

Bu dönemde, 'yasal eş' dışındaki kadınlardan olan oğulların miras ile ilişkileri de gündeme girmeye başlamıştır artık. Eski toplum bu yeni soruna da , 'yasal eş'in veya babanın onları ‘evlatlığa kabul etme’leri biçiminde çözümler üretmeye çalışır. Baba’nın sağlığında miras üleştirilmesi ve vasiyet kurumu, tarihsel olarak, bu yeni sorunlara bir çözüm unsuru olarak ortaya çıkmış olmalıdır: Yeni sorunlar, 'varis' tayini, ’tercih edilen evlat'ın saptanması ve 'vasiyet' kurumu gibi, babaya kişisel tercih olanakları sağlayan araçlar üzerinden aşılmaya çalışılır.

Eski toplum bakımından, kadınların miras hakkının bulunmaması, doğrudan cinsiyet gerekçesine dayanmaz. Sümer, Babil topluluklarında, Kutsal tapınak fahişe veya görevlileri, evlenmedikleri sürece, çeşitli düzeylerde miras hakkına sahip olduklarına göre, eski toplum doğrudan ‘kadının aşağılanması’ vb. türü bir cinsiyet gerekçesiyle hareket etmez. Kadının bir başka toplum birimine gelin gitmesini gerektiren evlilik ve akrabalık düzeni, onun, baba toplum birimindeki gayri-menkul üzerinde bir miras hakkına sahip olabilmesini engellemektedir.

En eski şekil-yazı biçimli Sümer tabletlerinde kız çocukların miras hakkı konusunda en küçük bir ima’nın bile bulunmayışı, araştırıcıları genellikle şaşkınlığa düşürmektedir. Çünkü,  ‘ana yanlı’ denilen ve kadının üstün olması gereken eski çağlara uzak olmayan bu dönemin kayıtları, hiç de bu duruma uygun görünmemektedir. Kadının bu dönemde miras hakkının bulunmaması durumunun, kıraliçe olarak yönetici mevki bakımından geç Mısır ve geç Hitit dönemindeki üstün konumuyla da hiçbir şekilde uyum sağlamadığını düşünen araştırıcılar bu soruna yanıt bulmakta zorlanmaktadırlar. Miras konusunu, bireyin toplum birimleriyle olan aidiyet ilişkilerine ve bunun evrimine göre ele alamamak, eski toplumda genel olarak miras ve özel olarak kız çocukların miras hakları üzerine incelemeler yapan Josef Klima ve Lubor Matuş'un da şaşkınlığa düşmelerinin temel nedenini oluşturuyor. Bay Klima'yı da şaşırtan noktalardan birisi , kutsal fahişe olmayan, (Bay Klima’nın deyimiyle) 'normal kızların' miras haklarına ilişkin hiçbir şey söylemeyen bu dönem kanun ve miras tabletlerinin ,  ‘rahibe’,  ‘baş rahibe’,  ‘hayat kadını’,  ‘kutsal fahişe’ olan kadınların miras haklarını tanıması ve bunu ayrıntılı olarak yasal güvenceye bağlamış olmasıdır.

Kız çocuklarının, ’çocuk sayısı’ içinde sayılmaması geleneği (Kürtler arasında, Türkiye’de bu olgu, alan çalışmalarında da saptanmıştı) kız çocukların erkeğin değil de, ana, kadın toplum birimine ait sayılması geleneğinin devamıdır. Kız çocukları, baba toplum biriminin aidi değil, ana toplum biriminin, dayıların kızı sayılıyordu. Bu bakımdan, kız çocuğunun mirasla ilişkisi, bir başka yönden, kendi toplum biriminde kendi çocuklarının babası olmak yönünde ilerleyen her iki tarafın dayı-erkekleri (aynı zamanda babaları), kız kardeşlerin koca yanına doğru itilmeleriyle de desteklenen süreçle doğrudan ilgilidir. Kız çocukların ana-dayı toplum birim aidi sayılmaları, tıpkı daha önceleri, bazı toplumlarda Küçük Oğul’un, bazılarında ise Büyük Oğul’un dayı-ana biriminden sayılmalarında olduğu gibi , toplum birimlerin işleyiş gereklerine bağlıydı. Kız veya erkek bireyin , dayı-ana toplum birimin aidi olmaktan çıkmaya başladığı noktada, Mezopotamya’da, yeni tür evlilik ilişkileri kurulabilmesine olanak sağlayan bir çözüm olarak, devreye kutsal fahişelik kurumunun girmiş olduğunu görüyoruz. Kız evlatların bir bölümü, sadece yabancı erkeklere sunulan kutsal tapınak fahişeleri yapılarak, öteki kız evlatlar evlilik tercihlerinde daha özgür hale getirilmişlerdi. Farklı yöresel (‘şehir devletleri’) hukuk sistemlerinin, merkezi kıraliyet altında ortak bir yasa içinde birleştirilmeye çalışıldığı "Gal lu-gal ham-mu-ra-ba", kanunlarında miras hakları bulunan ve bu hakları ayrıntılı olarak yazılan işte bu kutsal fahişe ve tapınak görevlileriydi. Konuya, “eski Mezopotamya’da en büyük mutluluk erkek çocuk sahibi olmak, en büyük üzüntü de kız çocuk doğurmaktır” gibi sözlere dayanarak bakmak bir çesit adetdir. Soruna, toplumun işleyiş ilişkilerinden koparılmış bir cinsiyet ayırımı gerekçesi var sayılarak bakıldığı için, 'normal kızlar'ına en fazla ‘çeyiz' verip gönderen Mezopotamya’lının, tapınakta 'kutsal fahişe' olan kızına, (ve eğer olmuşsa, onun erkek çocuğuna) neden miras hakkı tanıdığı bir muamma haline dönüşür: 'Normal kızlarına’ miras vermeyen Mezopotamya’lı baba, bu hakkı neden sadece fahişe olan kızına tanımaktadır?!Bu sorulara bir türlü doğru yanıt verilemez.

Eski Sümer dönemi tabletlerinde Du-mu-uş olarak okunan kelime, Dumu (çocuk, döl ) + Uş (takip eden, izleyen) anlamındadır. Bu kelime başlangıçta, yalnızca, 'ilk gelen’ (“premiére né”) Büyük Oğul için kullanılmaktaydı. Ölen babanın cenazesinin başında kandil yakma ve toplumun ölüm-cenaze kültü gereği yapılan törenlerdeki yetkilisi de Dumu-uş olarak adlandırılan bu şahıstır. Anlaşılıyor ki, bu aynı zamanda ‘mirasçı’ olan bireyin de tanımıydı ve bu mirasçı Büyük Oğul’dan başkası değildi.

Tarihsel sürecin gelişimiyle ve hem de, belki de, kelimelerinde eril-dişi ayrımı bulunmayan Sümer diline karşı Akad’ça'nın etkisiyle, Sümer Dumu-uş kelimesi, Aplu(=Mar-u) yani oğullar ile Dumu-mi (= Mar-tu) yani kız ayrımına doğru evrim göstermeye başlamış olmalıdır. (Bu kelimeler ve anlamları Mahdum ve Nedime’yi anıştırırlar). Örneğin Gudea döneminde Dumu kelimesi , bir yandan, kız ve erkek çocukların tümünü ifade etmek için kullanılmaya başlanmıştı; fakat yine de, aynı metinlerde (Dumu-mi) kelimesi de bulunmaktaydı. (Josef Klima . Archiv Orientalni. 1950 No: 3, P: 154)

Başlangıçta, yalnızca mirasçı ile sınırlı olan bu kelimenin kapsamının 'çocuklar' biçiminde genişlemesi, çocukların miras hakkı yani baba toplum birimiyle olan ilişkilerindeki değişmelerin de bir sonucuydu: Çünkü, Gudea (Kuda, Huda), "hiçbir mirasçının olmaması" yani oğul bulunmaması durumunda, ilk kez, bir kız evladı, "ibila" yapmaktadır. İbila, babanın cenazesi başında kandil (çıra) ve tapınakta da yağ yakma kutsal ödevini üstlenecek kişi için kullanılan tanımdı ve herhalde (aplu) kelimesinin bir okunuş çeşitidir.

Oğulun olmaması durumunda ve ana babanın erkek ve kız kardeşlerinin artık kendi çocuklarının ana-babası olmaya başladığı bir noktada, geçiş döneminde, kız çocuğu, bu sürece, mirasın doğrudan sahibi olarak değil, fakat doğuracağı oğul namına geçiçi tasarrufçu rolüyle dahil olmaya başlar. Torun-adaş dede toplum türünün daha ileri bir noktası olarak, Rigveda’da da görürüz bunu. Baba, kızını vereceği damada şartını dayatır: “Erkek kardeşi olmayan bu kızı, onun doğuracağı oğulun benim oğlum olması şartıyla sana veriyorum...”

http://toplumvetarih.blogcu.com/eski-toplumda-kiz-ve-erkek-cocuklarin-miras-paylasim-duzeni-1/2731761

Girdi biçimi

Filtered HTML

Web sayfası ve e-posta adresleri otomatik olarak bağlantıya çevrilir.
İzin verilen HTML etiketleri: <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
Satır ve paragraflar otomatik olarak bölünürler.

Full HTML

Web sayfası ve e-posta adresleri otomatik olarak bağlantıya çevrilir.
Satır ve paragraflar otomatik olarak bölünürler.

Biçimleme seçenekleri hakkında daha fazla bilgi

Attached Images

Existing Image:

Choose an image already existing on the server if you do not upload a new one.

-or-

Upload Image:

Image title:

The title the image will be shown with.

URL	Başlık	Ağırlık	Sil

Eski Toplumda Kız ve Erkek Çocukların Miras Paylaşım Düzeni (1)

Bir İçerik Oluştur!

Özel Menünüz

Kullanıcı Girişi

Gündem
-"Barış Süreci"
-"Kürt Sorunu"
-Anayasa Tartışmaları
-Avrupa Birliği
-Çatı Partisi Tartışmaları
-Büyük Ortadoğu Projesi
-İnsan Hakları
Politika
-Türkiye Politikası
-Ortadoğu Politikası
-Dünya Politikası
Ekonomi
-Dünya Ekonomisi
-Türkiye Ekonomisi
Sınıflar ve Partiler
Sosyal Hareketler
-Ulusal Hareketler
-Barış Hareketi
-İşçi Hareketi
-Çevre Hareketi
-Kadın Hareketi
-Gençlik Hareketi
Kültür ve Sanat
-Plasitk Sanatlar
-Sinema - Tiyatro
-Edebiyat
-Müzik
Dosyalar
-Hrant Dink Cinayeti
-Şemdinli
Linkler
Bilim ve Teknik
-Doğa Bilimleri
-Toplum Bilimleri
Yaşam - Günlük Hayat
-Medya
-Spor
Felsefe
Köxüz'den Yazılar
-Köxüz'ün Temel Metinleri
-Köxüz'den Mektup
-Köxüz Redaksiyonundan
-Köxüz'den Yorumlar
-Köxüz'ün Künyesi
Okurladan Yankılar