Skip to the navigation
.
Skip to the content
.
Köxüz Sitesi bundan sonra http://www.koxuz.net/anasayfa/ adresinde devam edecektir.
Anasayfa
Son Gelenler
Köşe Yazıları
Bloglar
Forumlar
Yorumlar
Kitaplar
Galeriler
Kontak
Linkler
Ana Sayfa
»
Anasayfa
Türkiye “Sol” Hareketlerindeki Milliyetçi Virüs
Görüntüle
Düzenle
links
Başlık:
*
Kategoriler
Köşe Yazarları:
*
- Lütfen seçiniz -
A. Hicri İzgören
Abdullah Öcalan
Abdullah Korkmazhan
Ali Dehri
Avni
Ayhan Bilgen
Ayşe Günaysu
Çözüm Defteri
Öteki Tarih
Özgür Amed- Kurdocul İşler
Özgür Ünveren
Birol Dinçel
Cihan Erdoğan'ın Yazıları
Delil Karakoçan
Demir Küçükaydın
Deniz Tilyos
Erkan
Erol Özkoray
Esen Uslu
Esra Çiftçi
Faysal Özçift
Ferhan Umruk
Ferhat Arslan'ın Fotograf Çalışmaları
Ferhat Tunç
Fırat Aydınkaya
Garbis Altınoğlu
Gün Zileli
Günay Aslan
Hakan Akçura
Hakan Öztürk
Halil Savda'nın Yazıları
Haluk Gerger
Handan Çağlayan
Hasan Oğuz
Haşim Kutlu - Kızılbaş Meydanı
Hüseyin Aykol
Hüseyin Çelik
Hrant Dink
Kardeş Türküler
Köxüz
Kiraz Biçici
Koray Düzgören
Loqman Ehmed'in Çalışmaları
M. Şehmus Güzel
Medya Diyalog
Murat Çakır'ın Yazıları
Murat Kanatlı
Muzaffer Oruçoğlu
Mıgırdiç Margosyan
Ozan Değer
Ragıp Duran-Apoletli Medya
Ragıp Zarakolu
Ramazan Kaya
Sait Çetinoğlu
Salih Kadim
Sevan Nişanyan'ın Yazıları
Sezai Sarıoğlu
Tayfun Şen
Tayfun İşçi
Teslim Töre
Ulus Irkad
Uğur Kemal
Veysi Sarısözen
Yalçın Yusufoğlu
Yüksel Genç
Yıldırım Onat
Zeliha Akpınar
Şaban İba
Şeyhmus Diken
Köşe Yazarları burada kendi isimlerini seçmeli
Bölümler-Konular:
*
Gündem
-"Barış Süreci"
-"Kürt Sorunu"
-Anayasa Tartışmaları
-Avrupa Birliği
-Çatı Partisi Tartışmaları
-Büyük Ortadoğu Projesi
-İnsan Hakları
Politika
-Türkiye Politikası
-Ortadoğu Politikası
-Dünya Politikası
Ekonomi
-Dünya Ekonomisi
-Türkiye Ekonomisi
Sınıflar ve Partiler
Sosyal Hareketler
-Ulusal Hareketler
-Barış Hareketi
-İşçi Hareketi
-Çevre Hareketi
-Kadın Hareketi
-Gençlik Hareketi
Kültür ve Sanat
-Plasitk Sanatlar
-Sinema - Tiyatro
-Edebiyat
-Müzik
Dosyalar
-Hrant Dink Cinayeti
-Şemdinli
Linkler
Bilim ve Teknik
-Doğa Bilimleri
-Toplum Bilimleri
Yaşam - Günlük Hayat
-Medya
-Spor
Felsefe
Köxüz'den Yazılar
-Köxüz'ün Temel Metinleri
-Köxüz'den Mektup
-Köxüz Redaksiyonundan
-Köxüz'den Yorumlar
-Köxüz'ün Künyesi
Okurladan Yankılar
Lütfen yazınızın yer alacağı bölümü seçiniz.
Ana Metin:
<!--[if gte mso 9]><xml> <o:shapedefaults v:ext="edit" spidmax="1028"/> </xml><![endif]--><!--[if gte mso 9]><xml> <o:shapelayout v:ext="edit"> <o:idmap v:ext="edit" data="1"/> </o:shapelayout></xml><![endif]--> <p class="MsoNormal rteright" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><span style=""> </span><span style=""> </span><span style=""> </span>“<span style="">Acı gerçek,… ‘bizi yükselten’ yalandan daha yararlıdır”<o:p></o:p></span></span></span></span></p> <p class="MsoNormal rteright" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><b><i><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><span style=""> </span><span style=""> </span><span style=""> </span></span></i></b></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">V.İ.Lenin</span></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><o:p> </o:p></span></b></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Sait Çetinoğlu<o:p></o:p></span></b></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><o:p> </o:p></span></b></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Bu yazı Türkiye sol hareketinin tahlilinden ziyade, yazının seyri içinde Türkiye sol’una (Türk “solu” demek daha doğru olur) ve zaaflarına değinilmekle birlikte, <span style=""> </span>Türkiye sol hareketinin bir parçası olan fakat unutulan yada unutturulan bu coğrafyanın kadim halklarının sol hareketlerine özelliklede Ermeni devrimci hareketine odaklanmıştır. Amacımız bu coğrafyadaki Sosyalist Hareketlerin TKP öncesine denk gelen tarihine değinerek unutulan sosyalist önderlerini hatırlatmaktır.<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><o:p> </o:p></span></b></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Osmanlı unsurlarının Bilimsel sosyalimle karşılaşmaları<o:p></o:p></span></b></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">19.yy’da Avrupa’da Marx’ın deyimiyle bir komünizm heyulası dolaşırken Osmanlı toprakları da bundan azade olamazdı. Avrupa’daki gelişmeler Osmanlı gazetelerinde geniş bir şekilde yer almaktadır. Avrupa politikasının anlaşılması bakımından yayınlanan bu yazılarda<span style=""> </span>Dolaylı olarak da olsa Marx’ın hayaleti Osmanlı coğrafyasındadır. Ancak Müslüman-Türkler arasında okuryazarlık oranının düşüklüğü nedeniyle bu haberlerin tamamıyla yönetici sınıfın bilgilenmesine yönelik olduğunu da rahatlıkla söyleyebiliriz: 1871 tarihli Hakayik-ul Vakayi’nin 9 Şubat sayısında Fransız-Alman Savaşı’na ilişkin bir habere Karl Marx imzalı Alman başbakanı Bismarck’ın Fransa’ya karşı izlediği politikayla bütün Avrupa’da özgürlüğü boğduğunu ifade ederek Bismarck’ı<span style=""> </span>eleştiren<span style=""> </span>bir yazı<span style=""> </span>eklenmiştir. Kerim Sadi bu yayınla ilgili olarak<span style=""> </span>“Marx imzasiyle<span style=""> </span><i style="">Demir Başvekil</i>e yapılan bu yaylım ateş de gös­teriyor ki, bundan 94 yıl önce, <i>-Daily News </i>gibi sütunlarını hür dü­şüncelere açan İngiliz gazetelerinden aktarma yazılarla- gazetelerimizde, cumhuriyet ve hürriyet fikirleri serbestçe savunuluyordu; çevirme yoliyle, mudlakiyete ve despotizmi temsil edenlere karşı savaşılıyordu.” Demektedir. Avrupa’daki devrimci harekete ilgi duyulduğundan değil, bir şeyin farkında olmadan yayınlanan yazılarla Osmanlı okurları –okur yazar olanlar- dolaylı yoldan da olsa Sosyalizmle tanışmaktadır. Aynı yıl, beş altı ay aralıkla Karl Marx ismi, Karl Marx ve Karlo Marn şekliyle karşımıza çıkıyor.<span style=""> </span>Kari Marx’ı Karlo Marn biçimine sokan <i>Terakki </i>gazetesi, Marx’ın 1871 Paris Komünü ile ilgili bir mektubunu sunarken; onu Enter­nasyonal adındaki asiler şirketinin başkanı olarak takdim etmeyi de unutmaz:<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">"Enternasyonal nâm ussât Şirketinin Reisi bulunan Karlo Marn nâm şâhsın Berlin'den bir ahbabına yazdığı mektubun bir sureti <i>Pari Jurnal </i>nâm gazetede mûnderiç olup bazı fıkarât-ı garibeyi hâvi olduğundan hulasaten nakil ve terceme eyledik.”<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">1871 yılındaki gazeteler doğaldır ki Avrupa politikasını izlerken Paris Komününe de kayıtsız kalamazlar.<span style=""> </span>1871 Paris Komünü de gazete sayfalarında<span style=""> </span>yer alır.<i> Takvim-i Vakayi'de </i>1871 Paris Komünü ile Birinci Enternasyonal'dan bahseden yazılar oldukça büyük bir yekûn tutmakta; ve -ayrı bir in­celeme konusu teşkil edecek kadar- önem taşımaktadır. Matbaa-i Amire'de basılan <i>Takvim-i Vakayi, </i>bilindiği gibi, Devletin resmî gazetesi idi: "Cerîde-i resmiye-i Devlet-i Aliyye-i Osmaniyye."<i> Takvim-i Vakayi, </i>3 Muharremülharam 1289 tarihli ve 1463 numaralı sayısında, <i>Fesat Cemiyeti </i>olarak kabul ettiği <i>Enternasyonal'e </i>yüklen­mekte ve, Millet Meclisi'ne sunulan projeyi yedi madde halinde ak­tarmaktadır. Görüldüğü gibi resmi gazete de kayıtsız kalamamaktadır. Ancak bu ilgi Osmanlı yöneticilerine verilen bir bilgi notu olarak algılanmalıdır. Efkarı umumiyeyi ilgilendiren bir mesele değildir. <o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">1871 Paris Komünü sonrasındaki Osmanlı İmparatorluğu sınırları içinde yayımlanan Türkçe gazetelere göz attığımızda, Sadrıâzam Âli Paşanın kalemiyle Enternasyonale hücum edildiği gibi, şu veya bu sebeple, onu korumayı üstüne alanların da çıktığını gö­rüyoruz. Sadrazam Ali Paşanın siyasi muarızlarından Namık Kemal'in imzasıyla Paris Komününün<span style=""> </span>savunulduğu <i>ibret </i>gaze­tesinde, Enternasyonal'in de savunulmasına şahit olunmaktadır. Ancak bu Savunma Kemal’in Komünü anladığı, komünden etkilendiği anlamına gelmez. Komün döneminde Paris’te bulunan Türkler, olaylardan bir şey anlamamışlardır. Mete Tunçay, Paris komünü örneğinin Osmanlı gazetelerindeki yansımasının ilginçliğine işaret eder:<span style=""> </span>“Bu bakımdan bir 1870 Paris Komünü örneğinin bile, solcu muhtevasına nüfuz edilmeksizin, siyasî hürriyet terimleriyle görülmüş olması, ilgi çe­kici bir olaydır.” Komün Kemal tarafından siyasi muarızlarına karşı bir araç olarak kullanılmıştır.<span style=""> </span>Gazetenin yazarlarından Nuri Bey, Komün üzerine açılan tartışmalardan birini ihtiva eden sayıda, Batı'daki kapitalist-işçi savaşına dokunduktan sonra, grevleri de haklı göstermiş ve Enternasyonali tanıtmağa çalışmıştır. İbret’in Komüne ilişkin yazılarından Kerim Sadi söz eder: <o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Nuri Bey'in makalesi <i style="">Medeniyet</i> başlığını taşıyor. Muharrir, bu makalesinde, Enternasyonal'in, cehil yüzünden, memleketçe tanın­madığını söylüyor; ve, bu Cemiyetin maksadını izaha gayret ediyor:<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">"Enternasyonal namiyle maruf olan Cemiyet ki Avrupa'nın bazı mahallerinde garazen burada ise cehlen asayiş-i umûmîyi ihlâle saî bir heyet bilinmiştir. İşte o cemiyetin maksadı sırf medeniyetten murad olunan neticeyi hâsıl etmektir.<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Bu cemiyetin maksadının husulünü tesrî için esbapta bazı şiddet göstermesinden korkuluyor. Vakıa bu suret muhtemeldir. Fakat şimdiye kadar göstermedi, ileride gösterirse kullandığı vesait takbih olunur. Lâkin yine maksadını talisine mecburuz.<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">"Bir memleket şimendiferler, yollar, caddeler, gazlar, tiyatrolar, çalgılı kahveler, bunlar gibi zevk ve ihtiyaca müteallik ne kadar esbabı cami olursa olsun mademki herkes orada sa'y nisbetinde müstefit olmak bakımından mahrumdur, orada sahihen medeniyetin vücudu nasıl tasavvur olunabilir?"<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Avrupa'nın hemen her tarafından amele güruhu yürekler dayanamıyacak bir haldedir. Bir fabrikacı mâlik olduğu sermayesi kuvvetiyle birkaç bin kişiyi esir gibi kullanıyor. Gördükleri işin onda birine mukabil olacak derecede bile ücret vermiyor. Öyleyse niçin çalışıyorlar? Ya ne yapsınlar? Ameleden biri ücretin kılletinden dolayı bir fabrikayı ter-kettiği takdirde başka fabrikaya kabul olunmaması için fabrikacıların ittifakı var."<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Ya amele niçin öyle bir ittifak etmiyorlar? Evet, işte Enternasyonal Cemiyeti o ittifakı tavsiye ediyor. Ve hîn-i vukuunda icap eden muavenet-i nakdiyede de asla kusur etmiyor. Bunun üzerinedir ki ekser mahallerde amele bil'ittifak işlerini tatil ediyorlar. Ve fabrikacıları bir dereceye kadar eskisi gibi suret-i gayr-i meşruada müstefit olmadan mahrum bırakıyorlar."Şunu da derhal söylemek gerekir ki, makale yazarı, kapitalist dünyasının tenkidini ve Enternasyonal'in savunmasını, Müslüman Osmanlı sıfatiyle ve İslamcı açıdan yapmıştı. Yani, omuzunda <i style="">îtti-had-ı İslâm</i> bayrağiyle ve sömürülen islâm ülkelerinin derin bir uykudan sonra gözlerini ovuşturmağa başlıyan burjuvazisi adına konuşuyordu. Filvaki, başta Kemal Bey olmak üzere, <i>ibret </i>gazetesini çıkaranlara göre, İslâm birliği mukaddes bir fikirdi; ve İbretçiler bu birliği özliyen hamiyyet sahiplerinin önüne düşmekle övünüyorlardı. Bu sebeptendir ki, makale yazarı, Batı medeniyetinin aksaklıklarını göstermek için işçinin yoksulluğunu ele alıyor; ve bu vesile ile de -cebir ve şiddete başvurmamak yani zor kullanmamak gibi ihtirazi bir kayıt­la-, Birinci Enternasyonal'i alkışlıyor. Bundan sonra da, inandığı tezi ileri sürecektir: Batı'nın arayıp bulamadığı uygarlık İslâmiyette vardır.: <span style="letter-spacing: -0.1pt;">"Medeniyetin zikrolunan tarifine İslamiyetin ahkamı tamamiyle muvakıf olduğundan eslafta Müslümanlar </span><span style="letter-spacing: -0.3pt;">her milletten ziyade mütemeddin oldukları gibi asrımızda dahi milel-i mevcudeye bu bapta tekaddüm kabiliyetine </span><span style="letter-spacing: -0.25pt;">maliktirler... Biz ki Müslümanlarız şeriata tevfikan maddi ve manevi asayişi mucip olacak ittihadımızın husulüne sa'y ediyoruz. Biz ki Müslümanlarız, Avrupalıların arayıp bulamadığı medeniyetin İslamiyette mevcut olduğunu </span>göstermeğe cehd ediyoruz..."<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Kerim Sadi’den yaptığımız uzun alıntıdan görüldüğü gibi komünden söz edilmesi araçsaldır. Şerif Mardin, bu körlüğü yada ilgisizliği şu sözlerle açıklar.<span style=""> </span>“Öncelikle, Türkiye yakın zamanlara kadar Marksist fi­kirlerin kök salamadıkları ve Marksist partilerin köprübaşı oluşturamadıkları bir ülke olarak tanınıyordu. Türk Marksizminin teorisyenleri, muhtemelen tüm dünyadaki Marksist teoriye katkıda bulunanların en yetersizleriydiler. Bu kavra­yış eksikliğinin, endüstriyel alt yapı yokluğuyla hiçbir ilişiği yokmuş gibi görünüyor. Yüzyılın başlarında, ömürlerinin on-beş yılından fazlasını Londra, Paris ve Cenevre'de Abdülhamid'e muhalefetle geçiren Jön Türkler'in hiçbiri, ister yayın­larında, isterse bilinen mektuplaşmalarında olsun, bir kere bile Marx'a atıfta bulunmayışları, Türk siyasî düşünce tari­hinin çarpıcı bir özelliğidir. Bununla birlikte, Marx'ın böylesi bir ihmali, I. Dünya Savaşı öncesinde Avrupa'da bulunmuş Japon ya da Çin entelektüellerinin bir karakteristiği değil­di. Şerif Mardin Marxizm’den bu denli uzak durmanın gerekçesini Marxizmin statükoyu bozucu niteliklerinde bulmaktadır. Gerçekten Osmanlı<span style=""> </span>olsun devamı Kemalist aydınların temel kaygusu statükonun devamına ilişkindir.<span style=""> </span>“Marksizmin Türklere böylesine tatsız gelmesinin sebeple­rine dair bir ipucu, Türkiye'de komünizmin aforoz edildiği dönemlerde, Kemalist yönetimin ileri sürdüğü gerekçelerde bulunabilir. Saldırının dayandığı ana fikir, Marksizmin sınıf çatışması teorisine dayanan zararlı bir doktrin olduğuydu.”<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">İmparatorluktaki diğer etnik unsurların sol gruplarına baktığımızda, Müslüman – Türk unsurlarda olduğunu gördüğümüz statükonun iz düşümü bu unsurlarda yoktur. Bir burjuvazi ve çağdaş terimlerle düşünebilen bir inteligentsia yaratmış olduğu söyleyebileceğimiz topluluklar, Rumlar, Bulgarlar, Ermeniler ve Selanik Yahudileriydi. Milliyet ve sosyalizm gibi yeni fikirler imparatorluğa Avrupa’dan sızıyordu ve Gayrimüslim unsurların Avrupa’yla daha yakın ilişkileri Osmanlı İmparatorluğuna sosyalizmin sokulmasında yaşamsal rol oynadıkları kesin bir biçimde göstermektedir. Müslüman –Türk toplumunun durağanlığının aksine Etnik unsurlarda toplusal tabakalaşmanın Müslümanlarınkinden daha belirgin olduğunu vurgulayarak. Bu tabakalaşmanın da bu unsurların bilincini etkilediğini ve sosyalist bilincin bu unsurlarda daha kolay filizlenip özümsendiğini belirtelim. Engels’in, Komünist Manifesto’nun 1888 tarihli İngilizce baskısına yazdığı 20 Ocak 1888 tarihli önsözündeki: “Bundan birkaç ay önce İstanbul’da yayınlanması beklenen [Komünist Manifesto’nun] Ermenice çevirisi, bana söylendiğine göre , yayıncı Marx’ın adını taşıyan bir kitap yayınlamaktan korktuğu, çevirmen de kitabı kendi eseri gibi göstermeye yanaşmadığı için gün yüzüne çıkamamıştır”<span style=""> </span>sözlerinden Manifestonun 1887 tarihinde Ermenice’ye çevrildiğini anlıyoruz. Ermeniler çok erken sayılabilecek bir dönemde Marxizm’e ilgi duymuşlardır. <o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><span style=""> </span><o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Türk “solu”nun kaynağı ve TKP üzerine kısa bir projeksiyon<o:p></o:p></span></b></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Bilindiği gibi bütün sol ve sosyalizm iddialı gruplar ve partiler, milatlarını Türkiye Komünist Partisi’nin kuruluşuna dayandırır ve kurucu olarak da Karadeniz’de trajik bir şekilde hayatı sonlandırılan Mustafa Suphi öne çıkarılır. Ondan önceki Sosyalist hareketler ve sosyalist militanlar hatırlanmaz. Türk milliyetçisi İttihatçı rejimin Anadolu’da yeniden tesisinin mücadelesi olan <i>Kurtuluş Savaşı</i>’na destek olmak için Anadolu’ya gelirken katledilen Mustafa Suphi’nin bu tavrı başlı başına “sol” hareketin Kemalizm’e<span style=""> </span>teslim olmasıyla sonuçlanacaktır. <span style="color: black;">Trajik ölümün, Mustafa Suphi’nin ideolojik yetersizliğinin ve Partinin zaaflarının üstünü örtmesi, bu yetersizlik ve zaafların tartışılmaması, tartışma geleneğinin oluşmaması ve özeleştiri mekanizmasının gelişmemesi, zaafların gelenek olarak günümüze taşınmasını neden olmuş ve yanlışlıklar zinciri ile yanlış ideolojik hat pekiştirilmiştir. <i>Kırmızı yanlışlara</i> dokunulmamıştır.<o:p></o:p></span></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; color: black;">TKP Anadolu Hareketini yanlış tahlil etmiştir. Eylül 1920 deki bir raporda <i>“ Mustafa Kemal Paşa ile Doğu Cephesi Komutanı Kazım Karabekir Paşa’nın verdiği bilgilere göre, hükümet ve ordu çevrelerinde bolşevizme karşı duyulan tasvip ve sempati duygusu artmış bulunuyor ve hatta isyan hareketinin kimi üst düzey yöneticileri komünist olmak istemektedir” </i>sözleri partinin gerçeklerden ne kadar uzak olduğunu göstermektedir. Parti bu görüntünün Sovyetlerden yardım alma amacıyla verildiğini anlayamamaktadır. Parti, İttihatçılığı ve Kemalistlerin İttihatçı geçmişini unutmuştur. TKP, Ethem Bey hareketinin karşısında Ankara’nın yanındadır. TKP, Ethem Bey’le arasında derin bir mesafe koyar: “[B]izler Ethem’in ve yandaşlarının Batı Cephesi’nde, Anadolu Cephesi’nde devrimci Anadolu hükümetine karşı çılgınca, anarşik çıkışını lanetliyoruz. Anadolu’daki devrimci hareketin destekçileri olarak bizlerin bu gibi şahıslarla hiçbir ilişkisi ve hiçbir ortak yanı olmamıştır ve olamaz.” Görüldüğü gibi Kemalistlerin iktidar mücadelesine <i style="">devrimci </i>nitelik atfedilmiştir.</span></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><span style=""> </span>Kemalizm’in, “sol” tandanslı eski teslimiyetçi TKP unsurlarınca kurumsallaştırılması da ayrı bir etkendir. Sonuçta İttihatçı rejimin Anadolu’da yeniden tesisi <i>Kurtuluş Savaşı</i> olarak algılanacaktır.(Mustafa Kemal bile başlangıçtaki <i style="">kurtuluş savaşı</i>ndan söz etmez, önüne koyduğu bir Türk-Yunan savaşıdır. Sivas mebusu Rasim Başara’ya kongre sırasında bu görüşünü ifade eder. Mustafa Kemal’in asıl kaygısı iktidarının tesisidir. Kurtuluş Savaşı efsanesi iktidarın meşrulaştırılması için sonradan geliştirilmiştir. ) <span style=""> </span><span style="color: black;">Dönemin ideolojik iklimini şekillendiren İttihatçılık, Mustafa Suphi ve arkadaşlarında da egemendir. Suphi ve arkadaşlarının kendilerini komünist olarak ifade etmeleri ittihatçı geçmişleriyle bir kopuşu yansıtmaz. Dolayısıyla, Parti her ne kadar Marxizm’den söz etse, dilinde bu jargonu kullansa da İttihatçı gelenekten gelen Mustafa Suphi ve diğer yöneticiler kendilerini milliyetçilikten arındıramamışlardır. Cilasun, TKP’nin bıraktığı belgelerden “TKP kadrolarının hakim ulus milliyetçiliğine karşı tavır almada bir hayli ayak sürüdüklerini göstermektedir” yargısına varmaktadır.</span> Ayrıca TKP önderi Mustafa Suphi’nin Sultan Galiev’in etki alanının içinde olması ve Galiev’in <i style="">proleter ulus</i> kavramını özümsemesi bu algıda önemli bir etkendir. Bu etki alanı içerisinde <i style="">milli mücadele</i>nin niteliği anlamlandırılamamıştır. <span style="color: black;">Bu durum devrimci harekete geleneksel bir zaaf olarak sirayet etmiş Kemalistlerin Anadolu’daki iktidar mücadelesi olan <i>milli mücadeleyi</i> anlamlandıramamaya, yanlış anlamaya sebep olmuş, hakikatin kadrolara ve kitlelere yanlış empoze edilmesi sonucu kitleler ve kadrolar yollarını şaşırmıştır. Bu gün kendilerini <i style=""> devrimci</i> olarak niteleyen hareketlerin ideolojik sefaletinin arkasında bu gelenek yatmaktadır.</span> <o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Tarihini unutan bir sosyalist hareketin değil kitlelerle bağ kurması kendini var etmesi düşünülemez. Bu bakımdan sosyalist hareket tarihini köklerini bilmek elzemdir. Bilmezse bugün olduğu gibi celladına aşık olma ihtimali<span style=""> </span>yüksektir.<span style="color: black;"> </span>Kapitalizme karşı olunmadan dolaşıma sokulan <i style="">anti-emperyalizm</i> de ayrı bir manipülasyon aracıdır.<span style=""> </span>Bu yanlış bilinç uzun bir dönem Türkiye “sol” hareketini esir alarak Kemalizm’e yedekleyerek. Sosyalizmin enternasyonal karakteri unutularak, milliyetçi bir çizgi izleyecektir. <o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Devlet yanlısı “sol” ve şiddetin meşruluğu<o:p></o:p></span></b></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Türkiye “sol”unun millici tavrı anlaşılmaz değildir. Osmanlı aydınının temel kaygılarının<span style=""> </span>“Devletin bekasını temin” olması, Osmanlı aydınlarınca kurulan sol hareketlerinin<span style=""> </span>de karakteristiğini belirler</span></span></span><a style="" href="#_ftn1" name="_ftnref1" title=""><span style=""><span style=""><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><span style=""><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">[1]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></span></span></a><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"> ve bu hareketlerin temel zaafını oluşturur. Hiçbir Osmanlı aydını ve <i style="">sosyalist</i> hareketi bu yönden devleti karşısına almaz, dolayısıyla bu temel özellik Rus devrimcileriyle arasındaki en önemli temel ayrılığıdır</span></span></span><a style="" href="#_ftn2" name="_ftnref2" title=""><span style=""><span style=""><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><span style=""><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">[2]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></span></span></a><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">. Ki Rus devrimcileri önlerine devletin yıkılmasını koyarken Türk devrimcilerinin böyle bir kaygıları yoktur. Doğaları yada temel zaafları gereği devletin yanında yerlerini almaktan çekinmezler. Mustafa Suphi’nin tavrı da bundan azade değildir. Osmanlı paşalarının iktidarlarını güçlendirme operasyonuna destek olmak için hayatını Karadeniz’de noktalamıştır.<span style=""> </span><o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Ancak diğer etnik unsurların bünyesinde oluşan sol hareketler bu kaygıyı taşımadıklarından radikal karakterde ve ulusal sorunu da önlerine koyan niteliklerinden ötürü Müslüman-Türk etnik kökenli “sol” aydınlar yada bunların kontrolünde oluşturulan sol hareketlerden farklıdırlar ve farklı bir çizgi izlemişlerdir. Bu farklılık Osmanlı unsurları arasında<span style=""> </span>işbirliğini geliştirmeyi önlediği gibi. Farklı etnik kökenli örgütlerin Osmanlı yurtseverliğinin hararetli savunuları olmaları da ciddiye alınmamış yabancı ajanı gözüyle bakılmışlardır. Yok sayılmanın bir gerekçesi de bu olsa gerektir.<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">“Devletin bekasını temin” geleneğinin yada zihniyetinin temsilcileri olarak “sol” hareketlerin devleti karşılarına alacak bir tavır geliştirmeleri düşünülemez. Diğer etnik kökenden gelen aydınların yada sol hareketlerin böyle bir kaygıları da yoktur. Üstelik bu gruplar Roza Luxemburg’un Osmanlı İmparatorluğu ile ilgili düşüncelerine vakıf ve bu düşünceleri özümsemiş ve rehber edinmişlerdir. Roza,<span style=""> </span>Osmanlı İmparatorluğunda ulusal savaşım sorununu<span style=""> </span>incelemiş ve sosyal demokratların nasıl bir tutum benimsemeleri gerektiğini önermiştir. Vardığı sonuç şudur: “Türk yönetiminin hantallığı kapitalizmi bile üretmekte yetersiz olmuştur -nerede kaldı ki sonunda sosyalizmi türetebilsin; onun için, ne kadar çabuk yıkılır ve ulusal kurucu öğelerine ayrılırsa o kadar iyi olur- o zaman, bu geri bölge, tarih diyalektiğinin olağan sürecine katılabilecektir.” Roza Luxemburg’un tavrını bilen etnik unsurların sosyalistleri, kendi düşüncelerine meşruluk sağlayan bu görüşleri çekici bulup özümsemişlerdir.<span style=""> </span><o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Birinciler, devleti restore etmeyi kısa ve uzun programlarında önlerine koyarken. İkinciler son kertede özgürlüklerini Osmanlının yıkılışında görmektedirler. Bu tavır iki kesim arasındaki temel düşünce farklılığıdır. Bu bakımdan birincilerin Kemalizmin etki alanına girmesini kolaylaştırmışken. Diğer kesim ise 1. savaş sonrasında oluşan reel politik gereği bu coğrafyadan zor yöntemi kullanılarak tasfiye edilmiştir. <o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><o:p> </o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Bu bakımdan iki grubun farklı düzlemde ve farklı kulvarları tercih etmeleri aralarındaki işbirliğini neredeyse imkansız kılmıştır. Bu bakımdan Türk Solu diğerlerini görmez ve kendi resmi tarihine koymaz.<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Ayrıca Ticaret yada sanayi burjuvazi temeli olmayan bürokratik burjuva temelli 1908 hareketi diğer etnik kökenli merkez kaç eğilimli hareketlere düşman olduğu gibi ötekileştireceği farklı burjuvazi için yeni bir terim geliştirecektir: “komprador”, oysa Müslüman-Türk burjuvazi çok istemesine rağmen böyle bir tarihsel fırsatı yakalayamadığı için batı penceresinden bakan bürokratik burjuvazi diğer batı penceresinden bakan etnik kökeni farklı burjuvaziyi zor kullanarak yok ettiği gibi bu unsurları da etnik temizlikten soykırıma varan bir yelpazedeki uygulamalarıyla yok etmiştir. Burada bir kez daha vurgulamakta yarar vardır ki; Kapitalist sistemi güçlendirmek yada Türk-Müslüman sermaye yaratma projesi olan devlet kapitalizminin yanında olup etnik kökeni farklı olan sermayeyi “Komprador” sayarak dışlamamın sol düşünceyle bir ilgisi yoktur. Olsa olsa kapitalizme bir başka açıdan yedeklenme olur.<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><o:p> </o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">İttihatçılar/Kemalistler, diğer etnik grupların radikal istemlerinin kendi iktidarlarını sarstığının farkındadırlar, bu tehlikenin farkında olanlar EDF ile işbirliğinde olduğu gibi bu hareketleri kontrol etmek etkilerini minimize etmek için ellerinden gelen çabanın azamisini sarf etmekten geri kalmazlar, nitekim EDF’nin<span style=""> </span>ve diğer partilerin Soykırım sürecinde <i style="">direnişi </i>etkisizdir <o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Bu devletçi yapıdan dolayı içkin olan antidemokratik karakter aynı zamanda sol hareketlerin genel zaafını oluşturması bir başka tehlikeyi de beraberinde taşımaktadır: Devlet gibi davranmak, zor kullanmak, şiddeti özümsemek. Bu şiddeti birbirine uygulamak artık olağan sayılmaktadır. Bu pratik devlet geleneğinde yeterince vardır. İktidar için kardeş katli!</span></span></span><a style="" href="#_ftn3" name="_ftnref3" title=""><span style=""><span style=""><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><span style=""><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">[3]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></span></span></a><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"> <o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Resmi “sol” tarihte işçi hareketlerinden söz edilir lakin etnik kökeni farklı diye önderlerinden söz edilmez. Mürettibin cemiyetinin grevinden övgüyle söz edilerek bu grev olay<span style=""> </span>Türkiye<span style=""> </span>işçi hareketinin kilometre taşlarından biri<span style=""> </span>olarak nitelenirken, bu grevin önderi Palu’lu Ermeni önderi Karekin Kozikyan’ dan (Yessalem)</span></span></span><a style="" href="#_ftn4" name="_ftnref4" title=""><span style=""><span style=""><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><span style=""><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">[4]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></span></span></a><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"> söz edilmemesi Türkiye sol hareketinin içindeki Milliyetçi virüsünden, İttihatçı damarından kaynaklanmaktadır. İttihatçıların “sol” harekette kolayca yer almaları da anlaşılmazdır. 1915 Soykırımının baş aktörlerinden iki yüz bin Ermeni’nin<span style=""> </span>katledilmesinden sorumlu Deyr Zor mutasarrıfı Salih Zeki (Zor) Divan-i Harp’te yargılanmaktan kurtulmak için gittiği Bakü’de TKP içinde kolayca yer bulabilmiş. Hatta Mustafa Suphi ile Mustafa Kemal arasında irtibatı sağlayacak bir işleve<span style=""> </span>kavuşabilmiştir. Bakü Doğu Halkları Kurultayında 1915’te Ermeni halkının başına gelenlerin Amerikalı enternasyonalist<span style=""> </span>John Reed</span></span></span><a style="" href="#_ftn5" name="_ftnref5" title=""><span style=""><span style=""><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><span style=""><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">[5]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></span></span></a><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"> dışında kimse tarafından dile getirilmemesi de bu etkenlerden kaynaklanmaktadır.<span style=""> </span>TKP’nin<span style=""> </span>Ermeni Sorununa bakışında İttihatçı söylemin dışına çıkamıştır. Ermeni Soykırımını <i>mukatele</i> olarak algılaması ve adlandırması sonucu olarak, Teşkilat-ı Mahsusa elemanı Salih Zeki gibilerle ilişkiyi mahzurlu görmez. Karabekir, Maçka’da kafileden ayırdıkları TKP elemanlarına ilişkin “Türkistan’daki hidmet-i mezküreleri hakkındaki müteaddit zevatın şahadetlerinie binaen… serbestiye mahzar” olduklarını kaydeder. TKP, Yanı başında Ermenistan yok edilirken de seyircidir. Ermenistan’da Taşnak’ların devrilmesini alkışlarken, Ermeni halkının katledilmesini görmez.<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Ermeni Devrimci hareketi ve diğer etnik kökenli sol hareketler <o:p></o:p></span></b></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">1 Mayıs’larda proletarya’nın yüzyıllık mücadelesi özenle vurgulanmaya gayret edilse de bu mücadele’nin nasıl olduğu ya da nasıl bir önderlikle yürütüldüğü hususu özellikle es geçilir. Geçilmek zorundadır. Türkiye’de her şey Türk olmak zorunda olduğundan; Türk futbolu, Türk mutfağı…<span style=""> </span>gibi, Türkiye “solu” da Türk olmalı ve Mustafa Suphi gibi bir Türk kökenliden başlamalıdır. Bu şekilde bu coğrafyada sosyalizmin öncüsü olan Ermenilerin, Elenlerin, Musevilerin, Bulgarların, Makedonların adları anılmasın. Bu tavır bilgisizlikten değil<span style=""> </span>doğrudan Türk “solu”nda mevcut İttihatçı/Kemalist genden kaynaklanmaktadır. Bu yanlış bilinç bir sistem dahilinde yeniden üretilmektedir.<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Bu coğrafyada Sosyalist Hareket Mustafa Suphi’den çok önce başlamış ve oldukça ilerleme kaydetmiştir. Mustafa Suphi Selanik İttihat kongresinde Eğitim bakanlığı isterken Selanik sokaklarında proleter grupların istekleri farklıdır: Mustafa Suphi Kongrede ,iktidar isterken Selanik proleterleri, iş, ekmek ve özgürlük istemektedirler. Mustafa Suphi’nin Jön Türklere karşı muhalefete geçmesi istediği bakanlığın verilmemesinden sonradır. Komünist harekete katılması ise daha da sonraki bir tarihe rastlar. Kurucusu olduğu Partinin kuruluşunda eski İttihatçılar baştadır ya da eski İttihatçıların Bakü Kurultayı öncesinde kurdukları partinin dönüştürülmesi olarak da nitelenebilir.<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin: 4.7pt 0.7pt 0.0001pt 0.35pt; text-align: justify; text-indent: 9.7pt; line-height: 13.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Avrupa'nın öteki imparatorluklarının tersine, Osmanlı imparatorluğu'nda kültürel egemenliğini, sosyalist hareketi de denetlemesine elverecek kadar sağlamlıkta kurmuş her­hangi bir etnik grup yoktur. Partiler ve organizasyonlar kendi cemaati çerçevesinde örgütlenir ve etkinlik gösterirler. Diğer unsurlara çağrı yapmalarına rağmen başarılı oldukları söylenemez. Bu bakımdan Gayrimüslim<span style=""> </span>etnik unsurların<span style=""> </span>daha gelişkin olduğu, "hâkim milliyet"in (yani Türklerin) ise, henüz bir ulus olma bilincini edinme sürecinde yaşadığı ve bir sosyalist akıma önderlik edecek konumda bulunmadığı gibi diğer etnik unsurlarında etkinliği kabul edilmemektedir. Örneğin uluslararası bir sosyalist parti ya­ratmak için <i>Ergatis'i </i>yayımlayan İstanbul nüfusunun en geniş kesi­mini oluşturan Rumların kurduğu <i style="">Türkiye Sosyalist Merkezi</i> gibi bir etnik<span style=""> </span>cemaat örgütünün Osmanlı sosyalizmine önderlik etmesi kabul görmez. Etnik unsurların rekabet halinde oluşu (zaman zaman birlikte davransalar bile) işbirliğini güçleştirmektedir. Bu kısa süreli de olsa etnik unsurlar arasında işbirliğini gerçekleştiren bir Balkan federasyonu perspektifli Selanik İşçi Federasyonudur. SİF 1909 Mayıs-Haziranı'nda bir grup militan Sefarad Ya­hudi (A. Benaroya,</span></span></span><a style="" href="#_ftn6" name="_ftnref6" title=""><span style=""><span style=""><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><span style=""><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">[6]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></span></span></a><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"> A.J. Arditti, D. Recanati, J. Hazan) ile bazı Bulgar ve Makedonlar tarafından kuruldu ve aynı Ha­ziran ayında İkinci Enternasyonal'e üyelik için başvurdu.<sup> </sup>Enternasyonal'in Osmanlı Seksiyonu olarak <i style="">Türkiye İşçi Partisi</i>ni meydana getirecekti. Bu istek, Uluslararası Sosya­list Büromun 7 Kasım 1909 günkü toplantısında görüşül­dü. Büro sekreteri Camille Huysmans, toplantıya Enter­nasyonal'in 1907'de <i style="">Türkiye Ermenistanı altbölümü</i>nü<i style=""> </i>üyeliğe kabul etmiş olduğunu <span style="letter-spacing: 1pt;">hatırlattı.</span> O zaman, ancak Türkiye'de yaşayan bütün milliyetleri kapsarsa, bir <i style="">Os­manlı Seksiyonu</i>nun örgüte alınması kararlaştırılmıştı. Bu durumda, Vaillant'ın önerisiyle, SİF'nun <i style="">Osmanlı Seksiyo­nu</i> olarak değil, bir <i style="">Selanik İşçileri altbölümü</i> diye kabu­lüne ve Uluslararası Sosyalist Büro'da tek oyla temsil edil­mesine karar <span style="letter-spacing: 0.65pt;">verildi.</span> Federasyon, işçilerin mücadelelerinde önemli bir yol göstericilik rolü oynuyor, Selanik işçilerini somut örneklerle, durma­dan örgütlenmeye ve sınıfsal dayanışma bilincine erişmeye teşvik ediyordu.<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify; text-indent: 9pt; line-height: 13.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Dört dilde</span></span></span><a style="" href="#_ftn7" name="_ftnref7" title=""><span style=""><span style=""><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><span style=""><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">[7]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></span></span></a><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"> Haftalık olarak yayınladığı gazetelerinde yerel işçi yaşayışına ilişkin yazıların yanısıra, <i>Rabotniçeski Vestnik'te </i>ve daha sonra yayınladığı <span style=""> </span><i>Sliidaridad Obradera’</i><span style="">da<i> </i></span>da çağın önemli so­runlarına değinen makaleler yayımlandığını görüyoruz. Federasyon'un haftalıkları, <span style=""> </span>Federasyon yandaşlarına bir siyasal bilinç vermek amacında oldukları şüphesizdir. Bu yayınlar za­manın sorunlarını en küçük bir sakınmaya başvurmaksızın sosyalist bir görüş açısından inceleyen süreli organ­lardır. Bu organlarda çıkan bazı yazılar açıkça "kuramsal" nite­liktedir. Özellikle A. Tomov ve A. Benaroya -en çok da <i>Rabotniçeski Vestnik </i>sütunlarında- Balkan sosyalizminin bü­yük sorunları üstüne gitmekten hiç çekinmemişlerdir. İlgi­lerinin odak noktası, ulusal sorundur. <i style="">Millî bayrak</i> adına hareket eden burjuvazinin proleter kitlelerini sömürmesi nasıl önlenebilir? İşçilerin bilincini engelleyen etnik ve din­sel ayrılıkların nasıl üstesinden gelinebilir? Balkan fırtınası­nın tam yüreğindeki Selanik için, en önemli konu buydu. Zamanın başka birçok önemli sosyalist önderi gibi, Benaro­ya ve Tomov sosyalizmin millî husumetlere galebe çalaca­ğından emindiler. Ellerinde dayanılmaz bir silâh olduğuna inanıyorlardı. Bu silâh federatif ilkeydi. Hepsi birden Os­manlı proletaryasını oluşturan çeşitli ulusal gruplar arasın­daki ayrılıklara, bir sendikalar ve siyasal örgütler federasyonuyla son vermek amacındaydılar.<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0.7pt 0.0001pt 0.35pt; text-align: justify; text-indent: 9.35pt; line-height: 13.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><o:p> </o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0.35pt 0.0001pt 1.45pt; text-align: justify; text-indent: 9.7pt; line-height: 13.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><o:p> </o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><o:p> </o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Anahid Ter Minasyan, 1887 Ermeni Sosyal Demokrat Hınçakyan Partisinin kuruluşundan, 1921’de Doğu Ermenistan’ın Sovyetleştirilmesi dönemine kadar, Ermeni Devrimci hareketinin milliyetçilikten ayrılmadığını ifade eder, bu bir bakıma ezilen bir ulus için dönemin siyasal iklimine de uygundur. Ermeni devrimci hare­ketleri’ne baktığımız da Anahid Ter Minassian hiç de bulanık olmayan bir yargı veriyor: "1887'den Moskova Antlaşmasının Anado­lu'da bir Ermeni vatanı kurma tasarılarını sona erdirdiği 1921'e kadar, Ermeni kurtuluş hareketi içinde sosyalizm milliyetçilikten ayrılamazdı. Kafkasya Ermenileri, ulusal hareketin evrimine <i>-terimin geniş anlamıyla- </i>sosyalizmi kat­tılar..." MİDÖ, Taşnak ve Hınçak gibi gruplar, Sultan Hamit rejimine karşı şiddet ve militanlık yollarıyla mücadele etmeyi önerdikleri ölçüde, sosyalist oldukları kadar anarşist olarak da görüle­bilirler. Kurtuluş Hareketlerinde Sosyalizm ile milliyetçiliğin<span style=""> </span>birbirinden ayrılmaz biçimde iç içeliği eğilimi diğer etnik unsurların sosyalist organizasyonlarında da farklı değildir.<span style=""> </span>Makedonya İç Devrimci Örgütü de (MİDÖ) Makedonya'yı Türk yönetiminden kurtarıp bütün halklara açmayı, aynı zamanda onu rakip kiliselerin ve devletlerin egemenliği al­tından çıkarmayı amaçlayan bir örgüt olarak tanımlanıyor. Örgütün kendisi<span style=""> </span>sosyalist bir örgüt olmasa bile önder­lerinin sosyalist olduğu ve<span style=""> </span>Makedonya'daki çoğu sosyalistlerce de<span style=""> </span>desteklenmektedir. <o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0.35pt 0cm 0.0001pt 0.35pt; text-align: justify; line-height: 13.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Ermenistan'da, hepsi de aydınlar tarafından kurulan ilk siyasal partiler, 1885'te Van'da kurulan Armenakan, 1887'de Cenevre'de kurulan Sosyal Demokrat Hınçakyan, 1890'da Tiflis'te kurulan Taşnaksutyun ya da Ermeni Devrimci Fe­derasyonu’dur<span style=""> </span>(EDF) . Bunların amacı, Doğu Anadolu vilâ­yetleri için, Berlin'de söz verilen reformların yapılmasını sağlamak ve Osmanlı İmparatorluğu Ermenilerini devrimci olarak yetiştirmekti.<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-right: 10.45pt; text-align: justify; line-height: 12.95pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><!--[if gte vml 1]><v:line id="_x0000_s1027" style='position:absolute;left:0;text-align:left;z-index:2; mso-position-horizontal-relative:margin' from="540pt,74.7pt" to="540pt,97.75pt" strokeweight=".35pt"> <w:wrap anchorx="margin"/> </v:line><![endif]--><!--[if !vml]--><span style="position: absolute; z-index: 2; left: 0px; margin-left: 719px; margin-top: 99px; width: 2px; height: 32px;"><img width="2" height="32" alt="" src="file:///C:/DOKUME%7E1/Besitzer/LOKALE%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image001.gif" v:shapes="_x0000_s1027" /></span><!--[endif]--><!--[if gte vml 1]><v:line id="_x0000_s1026" style='position:absolute;left:0;text-align:left;z-index:1; mso-position-horizontal-relative:margin' from="558pt,2.7pt" to="558pt,20.7pt" strokeweight=".7pt"> <w:wrap anchorx="margin"/> </v:line><![endif]--><!--[if !vml]--><span style="position: absolute; z-index: 1; left: 0px; margin-left: 743px; margin-top: 3px; width: 2px; height: 26px;"><img width="2" height="26" alt="" src="file:///C:/DOKUME%7E1/Besitzer/LOKALE%7E1/Temp/msohtml1/01/clip_image002.gif" v:shapes="_x0000_s1026" /></span><!--[endif]--><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Bu partilerden <span style=""> </span>birincisi demokratik ve liberal bir partiydi; üyeleri<span style=""> </span>ve etki alanı Osmanlı coğrafyasında ki Van yöresiyle sı­nırlıydı. Diğer ikisi, Kafkaslar'ın Ermeni aydınlarınca ku­rulmuşlardı ve sosyalistliler. Rusya ve Avrupa üniversitele­rinde eğitim gören bu Ermeni aydınlarının -tıpkı Rus intelligentsiası gibi- Mesihci ve devrimci bir vizyonları vardı. Ermeni halkını <i style="">Asya karanlığı</i>ndan çekip çıkar­mak, ekonomik gerilik ve siyasal bağımlılıkla savaşmak ve halkı daha <i style="">Batılı </i>bir uygarlığa yöneltmek istiyorlardı. Plehanov'un dostları olan Hınçaklar, kendilerinin Marxist oldukları savındaydılar, fakat kültürce de zihniyetçe de hep halkçı (popülist) olarak kaldılar. Sosyalistliği önceleri çok belirgin olmayan EDF, Rusya'nın devrimci sosyalizmi ile Jaures'in sosyalizmi arasında tereddüt etti. Er­meni sosyalistlerini Rus İmparatorluğu'nda sınıf savaşı ile Osmanlı İmparatorluğu'nda ulusal savaşım yürütme arasın­da bir tercih yapmaya zorlayan, Rusya'nın 1905'teki dev­rimci bunalımını sağ atlattı. 1907'de İkinci Enternasyonal'e kabul edildi. Bu partilerin her üçü de, Osmanlı İmparatorluğu'ndaki Ermeni çiftçileri siyasal bakımdan eğitmeyi, haydutlara ve Kürt kabilelerinin yağma ve şiddet hareketlerine olduğu gi­bi, Ermeni vurguncuların açgözlülüğüne ve Osmanlı me­murlarının gaddarlıklarına da karşı <i style="">öz-savunmalarını</i> ör­gütlemeyi kendi görevleri sayıyorlardı. Silâhlı <i>fedai </i>grupla­rına, zorunlu olmadıkça herhangi bir yere saldırmamaları, güç durumdaki köylere yardım etmeleri, Hıristiyan teb'ayı eğitmeleri ve onları her türlü baskıya karşı direnmeye, yü­reklendirmeleri talimatı verilmişti. Ermeni devrimcileri, sosyalizmi (çağdaşlaşma ve adalet gibi) ekonomik ve toplumsal sorunlara, hatta daha önemli­si, etnik çeşitlilikle kültürel uçurumların kural olduğu Doğu'da milliyet sorununa cevap verebilecek almaşık bir ide­oloji sayıyorlardı. Fikrî sosyalizm ve varlığı birçok devlet sınırının çaprazla­masına kesen <i>(transnational) </i>bir halkın gitgide büyüyen sosyalizmi Ermeni Sorunu'nun çözümüne yardım edebilir­di; ama bunu, altında uluslararasıcı (enternasyonalist) öğ­reti ve taktik olmadan yapamazdı. <span style="">Sosyal Demokrat Hınçak Partisinin<span style=""> </span>azami programı sosyalist bir programdır. (ek.1)<i> </i></span><span style=""> </span>Asgari programında, demokrasi ve özgürlük vurgulanır. (ek 2) Ermeni Devrimci Federasyonu’nun (Taşnaksutyun)<span style=""> </span>bildirisi bu bakımdan tüm unsurları kucaklar niteliktedir. (ek 3)<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0.35pt 0.35pt 0.0001pt 0.7pt; text-align: justify; line-height: 13.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><span style=""> </span>Hınçak, Taşnak ve diğer Sosyal Demokrat Ermeni sosyalistlerinin, Kafkaslar ötesin­den (1905 Devrimi) İran'a (1906-12 anayasacılık hareketi) ve Osmanlı İmparatorluğu'na (1908 Jön Türk Devrimi) ka­dar Doğu'da gelişen devrimler çemberine, katılmalarının da nedeni budur. Şunu da ilave edelim Anadolu’da tabanı olmayan İTC’nin örgütlenebilmesi için Ermeniler örnek bir dayanışma göstermişlerdir. Jön Türk bildirilerinin Anadolu’ya ulaştırma ve dağıtımında rol almalarının yanında İttihat kulüpleri Hınçak ve Taşnak Kulüplerinin bitişiğinde açılırken, Ermeni örgütleri kuruluşunda kurucu üye olarak da desteklemişlerdir. İTC güçlendiğinde Ermenilere ihtiyaç kalmayacak onları kadim topraklarından kazıyacaktır.<span style=""> </span><o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-right: 10.45pt; text-align: justify; line-height: 12.95pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><span style=""> </span>Birinci Büyük Savaş, Osmanlı İmparatorluğu halkları için bir felâket oldu. 1915 yılında yapılan <i style="">tehcir</i> ve Soykırımdan sonra, sağ kalan militanlar eliyle, göçürülenlerin ve sığınmacıların toplan­dığı Yakın Doğu ülkelerinde Hınçaklar ve Taşnaklar parti­<span style="letter-spacing: 1.3pt;">lerini</span> yeniden kurdular ve topluluklarının sürgünde nasıl korunacağını<span style=""> </span>tartıştılar. Taşnaklar Sosyalist Enternasyonalle ilişki­lerini yeniledi ve Sovyet rejimini eleştirdi, Hınçaklarsa onu destekledi. İlk Ermeni komünistleri Hınçaklardan çıktı. Bunlar, İran, Suriye-lübnan ve Mısır’da komünist partilerin kuruluşunda tarihsel roller oynadılar.<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-right: 1.1pt; text-align: justify; line-height: 13.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Osmanlı İmparatorluğu'ndaki Ermeni sosyalist basınından söz edersek<span style=""> </span><i>Haraç </i><span style="letter-spacing: 0.75pt;">(İleri),</span> <i>Azadamard </i>(Özgürlük Kavgası) ve <i>Aşhkadank </i>(Emek) gazetelerini de anmak gerekir.<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 13.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">(Vorwaerts'in Ermenicesi olan) <i>Haraç, </i>31 Mayıs 1909'da Erzurum'da Yegişe Topciyan</span></span></span><a style="" href="#_ftn8" name="_ftnref8" title=""><span style=""><span style=""><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><span style=""><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">[8]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></span></span></a><span style=""><span style=""><sup><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"> </span></sup></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">tarafından kurulmuştu. Önce iki haftada bir çıkıyordu, bir ara günlük oldu, sonra 1914'e kadar üç haftada bir yayımlandı. 1911'de başyazarlığına Şavarş Misakyan</span></span></span><a style="" href="#_ftn9" name="_ftnref9" title=""><span style=""><span style=""><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><span style=""><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">[9]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></span></span></a><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"> getirildi. İlk sayının başyazısı, Haraç'ın programını açıklamaktadır. (Doğu) Anadolu'nun en büyük kenti olan Erzurum, Yerkir'in [vatan] de başlıca şehridir. O yılın Mart-Nisan aylarındaki bunalım sırasında, Erzurum'daki ordu Jön Türklere başkaldırmış ve Ermeniler Adana olayla­rının burada da yineleneceğinden korkmuşlardır. <i>Haraç, </i>Erzurum'da halka Anayasa'nın <i>(Kanunuesasî) </i>ilkelerini ta­nıtmaya ve Türkçe-Kürtçe ekler çıkararak <i>vatan’ın </i>insanları arasında barış ve kardeşliği sağlamaya çalışıyordu. "Rehbe­ri, sosyalizmin yüksek ilkesi olan" <i>Haraç, </i>sadece sömürülen emekçileri -nüfusun ezilen çoğunluğunu oluşturan, okuryazarlığı olmayan çiftçileri, yoksul zanaatçıları, tarım ve inşaat işçilerini- savunmakla kalmak istemiyor, cahil bı­rakılmış ve ailesinin erkeklerinin otoritesine tâbi tutulan Ermeni kadınını özgürleştirmeyi ve yörenin kültürel geliş­mesine, katkıda bulunmayı da amaçlıyordu.Gazete Jön Türklerin siyasal gelişimine gitgide daha eleşti­rici gözlerle bakmış, dikkatini tarımsal sorunlar, kırlık alan­lardan göç ve Batı emperyalizmi üzerinde yoğunlaştırmıştır. Düzenli olarak da sosyalizm hakkında yazılar basmıştır.<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-left: 0.7pt; line-height: 13.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><i><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Azadamart </span></i></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">(Özgürlük Kavgası), 1909 Haziranı'nda İstan­bul'da kurulmuştur. 10.000-15.000 satan bu gazete, EDF'nun Osmanlı İmparatorluğu'ndaki parti organıydı. Yö­netmeni olan Ruben Zartaryan (1874-1914)</span></span></span><a style="" href="#_ftn10" name="_ftnref10" title=""><span style=""><span style=""><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><span style=""><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">[10]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></span></span></a><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">, Harput yakınla­rında doğmuş, genç bir halkçı yazardı. <i>Azadamard, </i>pek çok bakımdan yetkin bir kaynaktır. 1908-14 yılları arasında, Os­manlı İmparatorluğu'nun Ermeni topluluğu, EDF ile Jön Türklerin ilişkileri, demokratik, liberal ve sosyalist fikirlerin, ayrıca da Fransız ve Alman etkilerinin yayılması gibi konula­rı inceleyebilmek için, bu dönem çıkan <i>Azadamart </i>sayıları­nın sıkı bir çözümlemesini yapmak gereklidir; oysa hâlâ böy­le bir çaba gösterilmemişti. Bu gazete, -beklenebileceği üzere-en çok Ermeniler arasında etkili olmuştu. O kısa kültürel çi-çeklenme döneminde, okuyucularına birçok yazar, tarihçi ve toplum bilimciyi tanıtan <i>Azadamart </i>ağır Osmanlı sansürün­den payını almıştır. Birçok değişik başlıklar altında ve. çeşitli başyazarların yönetiminde yayımlanmıştır. <i>Bakin (1911), Bu­tania (1912), Haraçmart (1913),Aztak (1913), Meghu (1913) </i>ve <i>Şant (1913-14). </i>1914 Ekim’inde yasaklanan gazete 1918 Mütarekesi'nden sonra<span style=""> </span><i>Atraramard </i>diye çıkmış, bazı değişikliklerden sonra da <i>Cagadamard </i>adını almıştır.<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin: 7.2pt 1.45pt 0.0001pt 0.35pt; text-align: justify; text-indent: 10.1pt; line-height: 13.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Osmanlı meclis-i mebusanı’ndaki Sosyalist grubunu da Ermeniler oluşturmaktadır. 1908-12 Meclisi'nin bileşiminde 220 Müslüman üyenin yanında 40’ın üstünde gayr-i Müslim mebusun içlindeki birkaç sosyalist millet vekilinin<span style=""> </span>sayılarının çok üzerinde bir etkinlikleri vardır. Meclisteki sosyalist grupta dördü Taşnak: (Erzurum mebusları) Garo Pastırmacıyan</span></span></span><a style="" href="#_ftn11" name="_ftnref11" title=""><span style=""><span style=""><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><span style=""><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">[11]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></span></span></a><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"> ve Varteks Serengülyan</span></span></span><a style="" href="#_ftn12" name="_ftnref12" title=""><span style=""><span style=""><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><span style=""><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">[12]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></span></span></a><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">, (Muş mebusu) Keğam Garabedyan</span></span></span><a style="" href="#_ftn13" name="_ftnref13" title=""><span style=""><span style=""><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><span style=""><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">[13]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></span></span></a><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"> ve (Van mebusu) Vahan Papazyan. İki Ermeni milletvekili de Hınçak Partisi'ndendi: Dr. Nazaret Dagavaryan (Sivas) ve Boyacıyan (Kozan)</span></span></span><a style="" href="#_ftn14" name="_ftnref14" title=""><span style=""><span style=""><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><span style=""><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">[14]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></span></span></a><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">. Ni­hayet, sosyalistlerin en önemlilerinden biri de Bulgar mebusu Dimitri Vlahov (Selanik) idi. Vlahov, Parvus'ta öylesi­ne etkileyici bir izlenim bırakmıştır ki, Parvus, Kautsky'e mektuplarında ondan söz etmektedir. Kerim Sadi, Vlahov, 1911 yılında<span style=""> </span>Selanik’te verdiği konferanların birinden Söz eder. Bu konferans bir seçim çalışmasıdır: “Selanik'te çıkan, <i>Yeni Asır </i>gazetesi, Osmanlı Mebusan Meclisi'nde sosyalist mebus olarak bulunmuş bir hatibin konferansını kaydediyordu ki, birçok cihetlerden tahlile değer özelliktedir. Sabık Selanik Mebusu Vlahof Efendi tarafından, <i>Grandotel’</i><span style="">de<i> </i></span>verilmiş olan bu konferansta Amele Heyet-i Müttehidesi ile anâsır-ı saireye mensup binden fazla dinleyici hazır bulunmuştu.Hatip, nutkunda, Mebusan Meclisi'nin fesih sebeplerini açıklayan bir girişten sonra, seçim için gerekli vasıflardan bahsetmiş; <i style="">programını kabul ettiği ve itimadım kazandığı Amele Heyet-i Müttehidesi azasına</i> (İşçi Federasyonu üyelerine) üç buçuk senelik çalışma hayatının bir özetini sunmuştur. Hatip, bu özette, bilhassa sosyalistlerin haklarını muhafaza yolunda sarf edilen gayretlerin ve sonuç olarak meydana çıkan başarının ve başarısızlığın sebeplerini şerh ve izah etmiş; bu hususta, ekonomik ilerlemeleri gerekli sayarak, hazırlanan ve incelenen kanun projelerinin sunuluş biçimi ile bu ilerlemeğe engel sayılan sosyalistlerin ne dereceye kadar ilerlemeye hizmet ettiklerini istatistiklerle beyan ve ispat ey­lemiştir. Vlahof Efendi, Mebusan Meclisi'nin üç buçuk yıllık geçmiş hayatına ait olan çalışmasının özetini bitirdikten sonra, bugünkü halin eski mebuslar için bir imtihan devresi olduğunu zikrederek, iyi çalışanların emniyet ve itimat kazanacağını ve programını benimsediği ‘işçi fe­derasyonu’ ile diğer seçmenler de kendisine emniyet ve itimad ederlerse, yeni Mebusan Meclisi'nde ne suretli çalışacağını anlatmıştır.”</span></span></span><a style="" href="#_ftn15" name="_ftnref15" title=""><span style=""><span style=""><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><span style=""><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">[15]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></span></span></a><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Ermeni devrimcileri, 1915 Soykırım sürecinde<span style=""> </span>bir askeri operasyon çerçevesinde toplanıp katledilerek kadim topraklarından kazındılar. Bu operasyonun bir parçası olarak Sosyal Demokrat Hınçak partisi militanları ve yöneticilerinden 120 ‘si 1-14 Haziran 1915 de evlerinden toplandılar, aynı gün Askeri Mahkemede yargılanıp başta PARAMAZ (Madteos Sarkisyan)</span></span></span><a style="" href="#_ftn16" name="_ftnref16" title=""><span style=""><span style=""><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><span style=""><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">[16]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></span></span></a><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"> olmak üzere içlerinden 20 yönetici 2-15 Haziran 1915tarihinde Beyazıt Meydanı'nda idam edildiler.</span></span></span><a style="" href="#_ftn17" name="_ftnref17" title=""><span style=""><span style=""><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><span style=""><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">[17]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></span></span></a><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"> Paramaz son söz olarak arkadaşları adına: "<em><b><span style="font-family: Arial;">Siz yalnız bizim vücudumuzu ortadan kaldırabilirsiniz, bizim ideallerimizi asla, bu ideallerimiz yakın gelecekte gercekleşecek ve bütün dünya bunu görecek, ideallerimiz sosyalizmdir...</span></b></em>" sözleriyle, idam sehpasında sosyalizm <span style=""> </span>ideallerini tekrar eder.</span></span></span><a style="" href="#_ftn18" name="_ftnref18" title=""><span style=""><span style=""><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><span style=""><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">[18]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></span></span></a><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"> <span style=""> </span><o:p></o:p></span></b></span></span></p> <p class="MsoNormal"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><o:p> </o:p></span></b></span></span></p> <p class="MsoNormal"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><o:p> </o:p></span></b></span></span></p> <p class="MsoNormal"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><o:p> </o:p></span></b></span></span></p> <p class="MsoNormal"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Ekler:<o:p></o:p></span></b></span></span></p> <p class="MsoNormal"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Ek. 1, S.D. Hınçak Partisinin azami program özeti<o:p></o:p></span></b></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Şimdiki toplumsal sistem adaletsizlik, baskı ve kölelik üstüne kuruludur. Ekonomik köleliğe dayanan bu örgüt­lenme, ancak yumruklarının gerçeğine inanan, işçi sınıfını yağmalayan, böylelikle de insan ilişkilerinde <span style="letter-spacing: 0.9pt;">eşitizlik</span> ve adaletsizlik yaratan kuvvet sahipleri arasında gelişebilir. Bu eşitsizlik, yaşamın ekonomik, siyasal, toplumsal ve maddî bütün alanlarında ortaya çıkmaktadır. İnsanlığın küçük bir azınlığı, emek gücünün teri ve kanı pahasına iktidarı eline geçirmiş ve pekiştirmiş, toplumsal ve siyasal ayrıcalıklar edinmiştir.<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-left: 0.7pt; text-align: justify; line-height: 13.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Özel mülkiyet, bütün insanlığın türlü biçimlerdeki köle­liğine dayanmaktadır. Bugün dünyayı yöneten azınlığın te­mel ilkesi ve başlıca niteliği, budur.<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-left: 0.35pt; text-align: justify; line-height: 13.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Bu acıklı ve haksız duruma, ancak sosyalist örgütlenme, halkın doğrudan iktidarını kurup koruyarak, herkese top­lumsal işlerin düzenlenmesine gerçekten katılma olanağı vererek çare bulabilir. Sosyalist sistem insanların doğal ve yadsınamaz haklarını gerçekten savunur; her bireyin bütün güçlerini, bütün yetenek ve olanaklarını çeşitli biçimler al­tında tam olarak geliştirmesini destekler; her türlü toplum­sal ve ekonomik ilişkiyi barış içinde, örgütler, halkın irade­sinin gerçek ifadesi olur.<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Bu temel inançlar doğrultusunda, Hınçak grubu sosya­listtir. Ülküsü ve uzun erimli amacı, Ermeni halkının ve ülkesinin yararına sosyalist örgütlenmeyi gerçekleştirmektir.<b style=""><o:p></o:p></b></span></span></span></p> <p class="MsoNormal"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Ek 2. S.D. Hınçak Partisinin asgari programı özeti<o:p></o:p></span></b></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin: 4.7pt 0cm 0.0001pt 2.5pt; text-align: justify; line-height: 13.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Türkiye Ermenistanı'ndaki Ermeni halkı, bugün siyasal ve ekonomik kölelik zincirlerine vurulmuş bir cemaat ha­linde yaşamaktadır. İktisaden müflis bir hükümetin yöneli­minde birbirini izleyen her malî bunalımda iki ya da üç ka­tına çıkan çeşitli dolaylı ve dolaysız vergilerle ezilmektedir. Topraklarına hükümet tarafından sürekli olarak saldırıl­makla, emeklerinin ürünleri de gerek devletin gerekse özel kişilerin yağmasına uğramaktadır. Bu koşulların arasına sı­kışmış insanlar, ancak hükümeti ve doymak bilmez sınıfları beslemek için çalışmakta ve üretim yapmaktadırlar.<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Siyasal haklardan büsbütün yoksundurlar. Sessizce köle­lik etmeye ve edilgence söz dinlemeye zorlanmışlardır. Mahkemede tanıklık yapamazlar. Canların korumaya kalkı­şırlarsa suçlu düşerler, sefil kaderlerinden yakınırlarsa ka­bahatli olurlar. Dinleri yüzünden kovuşturmalara uğratılır­lar, canları ve malları hep tehlikededir. Sürekli olarak da vahşi aşiretlerin şiddetli saldırılarına maruz kalırlar. İşte maddeten ve siyaseten çöküş halinde olmalarının, sefil ko­şullarda yaşamalarının sebepleri bunlardır. Halkı yoksullu­ğundan kurtarmak, doğru yola çıkarmak ve sonul amaç olan sosyalist örgütlenmeyi gerçekleştirmesine olanak sağ­lamak için, Türkiye Ermenistanı'nda her şeyden önce, kısa erimli amaçlar olarak, geniş tabanlı bir demokrasinin ku­rulması, siyasal özgürlüğün ve ulusal bağımsızlığın olması zorunludur.<b style=""> <o:p></o:p></b></span></span></span></p> <p class="MsoNormal"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Ek 3. Taşnaksutyun bildirisi<o:p></o:p></span></b></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 13.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Bizim kendimizin kim olduğumuzu, karşıtlarımızın ve düşmanlarımızın kimler olduğunu anlamamızın zamanı geldiğine inanıyoruz- 'Biz' derken, 'Taşnak' ya da diğer Ermeni devrimci partilerini değil, Osmanlı İmparatorluğu'nda yaşayan ve müstebit hükümetin yıkıcılığına, yağmacılığına ve bas­kıcılığına uğrayan herkesi, bütün Osmanlıları, yani bütün Türkleri, Ermenileri, Arnavutları, Arapları, Rumları, Süryanileri kastettiğimiz anlaşılmalı. Özgürlük, uygarlık ve temel insan haklarından yoksun olanlar, ızdırap alevleri üstünde ca­yır cayır yanıyor ve dayanılmaz acılar çekiyorlar; ama felâ­ketli kaderlerini kavradıkları için, istibdada ve mevcut rejime karşı ayaklanıyor ve kanları pahasına özgürlük, eşitlik ve in­sanlıklarını kazanmaya savaşıyorlar.</span></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 1.1pt 0.0001pt 1.45pt; text-align: justify; text-indent: -1.45pt; line-height: 13.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Müstebit hükümetin varlığını sürdürmesini güvencelemek, kendi çıkarları için makam ve mevkilerini korumak isteyenle­ri, yiyicileri (mürteşileri), faizcileri (murabahacıları), yasa­dışı ve zorba soyguncuları hasımlarımız </span></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">ve <span style="">düşmanlarımız arasında sayıyoruz-</span><o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 1.45pt 0.0001pt; text-align: justify; text-indent: -1.45pt; line-height: 13.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Mevcut hükümete taraf olanların ve ülkedeki kargaşadan çı­kar sağlayanların, yoksulları soyanların hepsi; özgürlük ve eşitliğe karşı koyanlar, ister Ermeni olsunlar, ister Türk, Arap, Süıyani, Arnavut ya da Rum, bizim hasmımız ve düşmanları­mızdır, öyle de kalacaklardır.</span></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0.7pt 0.0001pt 2.5pt; text-align: justify; text-indent: -2.5pt; line-height: 13.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Bizim bayrağımız altına girenlerse, ırk ya da din ayrımı olmadan, özgürlük ve eşitliği isteyenler, müstebid hükümetten nefretle bütün halkları kölelikten, yağmadan ve haydutluktan kurtarmaya çalışanlardır.</span></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0.35pt 0cm 0.0001pt 2.9pt; text-align: justify; text-indent: -2.9pt; line-height: 13.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Biz özgürlüğüz, bilgiyiz, eşitliğiz, yasayız. Düşmanlarımız ist'ıbdaddır, cahilliktir, köleliktir, yağmadır, adaletsizliktir.</span></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0.35pt 0.35pt 0.0001pt 3.25pt; text-align: justify; text-indent: -3.25pt; line-height: 13.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Biz işçileriz, biz ülkemizin lânetlileriyiz, alevleri yükselten­leriz, ülkemizdeki yenilikçileriz biz-</span></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0.35pt 0.0001pt 2.9pt; text-align: justify; text-indent: -2.9pt; line-height: 13.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Düşmanlarımız tembeller ve yiyicilerdir<sub>. </sub>memleketi yabancılara satanlar, bizi kılıçtan geçirenler ve kıtlığa mahkûm edenlerdir.</span></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Biz çalışan, ama ekmeği olmayan halkız; karşımızdakilerse tembeldir,<span style=""> </span>ama her zaman onlar toktur, zengindir ve debdebe içindedir.</span></span></span><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><o:p></o:p></span></b></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin: 15.1pt 142.55pt 0.0001pt 0cm; text-indent: -11.9pt; line-height: 9.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.4pt;">Ek<span style=""> </span>4. Ermenice’ye </span></b></span></span><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.4pt;">çevrilmiş <span style="">sosyalist yayınlar<o:p></o:p></span></span></b></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin: 15.1pt 142.55pt 0.0001pt 0cm; text-indent: -11.9pt; line-height: 9.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.4pt;"><span style=""> </span></span></b></span></span><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.3pt;">A. </span></b></span></span><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.3pt;">Bebel,</span></b></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.3pt;"> <span style="">Kadın ve Sosyalizm. </span>Tiflis,</span></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin: 15.1pt 142.55pt 0.0001pt 0cm; text-indent: -11.9pt; line-height: 9.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.2pt;">A. Bogdanov,</span></b></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.2pt;"> <span style="">Ekonomi Bilimi. </span>Özet. Çeviren Aşot Çilingiryan. Tiflis, 1907. 365 s.</span></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin: 1.45pt 0cm 0.0001pt -9pt; line-height: 9.35pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.2pt;"><span style=""> </span></span></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.25pt;">Sanat ve işçi Sınıfı. </span></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.25pt;">Çeviren Khoren Lorentz. Önsöz "Eski ve Yeni Sanat," A. Ka-</span></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">rinyan. Moskova, 1920.<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-top: 1.45pt; line-height: 9pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.3pt;">insanla Makine Arasında. </span></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.3pt;">Çeviren S.D. Tiflis, İşçi Basımevi.<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-top: 1.45pt; line-height: 9pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><b style=""><span lang="DE" style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.1pt;">V </span></b></span></span><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.1pt;">Brague,</span></b></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.1pt;"> <span style="">Kahrolsun Sosyal Demokratlar. </span>Çeviren Dıratsyan. Basan Vartanyan. </span></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">1906.<span style="letter-spacing: -0.3pt;"><o:p></o:p></span></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-top: 1.8pt; line-height: 10.1pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.25pt;">Kahrolsun Sosyal Demokratlar. </span></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.25pt;">Çeviren M.D. Şvod. Basan Hermes. Tiflis, 1906. <o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-top: 1.8pt; line-height: 10.1pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.15pt;">F. Engels,</span></b></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.15pt;"> <span style="">Fransa'da ve Almanya'da Tarımsal Sorun. </span>Bir Rusça çeviriden çeviren</span></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"> Kar. Papovyan. Basan Hermes. Tiflis, 1906. <o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-top: 1.8pt; line-height: 10.1pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.25pt;">J. Jaures,</span></b></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.25pt;"> <span style="">Burjuva Mülkiyeti ve Geleceği. </span>Çeviren S.S. Basan Hermes, Tiflis, 1906. <o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-top: 1.8pt; line-height: 10.1pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.2pt;">K. Kautsky,</span></b></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.2pt;"> Devrimci <span style="">Isa, </span>Çeviren S. Hovhannesyan. İstanbul, 1913.<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-top: 1.8pt; line-height: 10.1pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.2pt;"><span style=""> </span></span></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.15pt;">Avusturya'nın Bunalımı </span></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.15pt;">(dil ve ulus). Çeviren K. Popoviantz. Akhaltzkha, 1906.<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-top: 1.8pt; line-height: 10.1pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.15pt;"><span style=""> </span></span></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.25pt;">Rusya'da Köylüler ve Devrim. </span></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.25pt;">Çeviren S. Banvoryan. Gütenberg Basımevi, 1907. <o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-top: 1.8pt; line-height: 10.1pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.1pt;">Sınıf<span style=""> </span>Çıkarları Arasındaki Çelişkiler. </span></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.1pt;">Çeviren R. Daşdoyan. Baku, 1907 (işçinin </span></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Kütüphanesi, No. 10).<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-top: 1.8pt; line-height: 10.1pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.2pt;">Erfurt Programı.</span></b></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.2pt;"> Çeviren H. Azadyan. Gütenberg Basımevi, 1907. <o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-top: 1.8pt; line-height: 10.1pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Çağdaş Milliyet.</span></b></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"> </span></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Çeviren K. Papovyan. Basan Hermes. 1905.<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-top: 1.8pt; line-height: 10.1pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Kapitalist Sınıfı.</span></b></span></span><span style=""><span style=""><i><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"> </span></i></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Çeviren Sabah-Kulyan. Paris, 1906. <i>Sömürge Siyaseti. </i>Çeviren R. Hanazad. Tebriz, 1904. <o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-top: 1.8pt; line-height: 10.1pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.2pt;">Temsili Hükümet.</span></b></span></span><span style=""><span style=""><i><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.2pt;"> </span></i></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.2pt;">Çeviren R. Hanazad. Basan Hermes. Tiflis, 1906-7.<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-top: 1.8pt; line-height: 10.1pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.3pt;">Friedrich Engels: Yaşamı ve Yapıtı.</span></b></span></span><span style=""><span style=""><i><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.3pt;"> </span></i></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.3pt;">Çeviren Sunık. Meşveret Basımevi, 1910.</span></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.2pt;"><o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin: 5.4pt 100.8pt 0.0001pt 0cm; line-height: 10.1pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.25pt;">Devlet Duması</span></b></span></span><span style=""><span style=""><i><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.25pt;">. </span></i></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.25pt;">İşçinin Kütüphanesi. Tiflis, 1906. Milliyetçilik. İşçinin Kütüphanesi. Tiflis, 1906.</span></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="line-height: 10.1pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -1.05pt;">A.</span></b></span></span><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><span style=""> </span><span style="letter-spacing: -0.35pt;">Kollontay,</span></span></b></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.35pt;"> <span style="">Sosyal Demokratlar Kimlerdir ve </span>Ne <span style="">İstiyorlar? </span>İşçinin Kütüphanesi.</span></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Tiflis, 1906.<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="line-height: 9.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.3pt;">Paul Lafargue,</span></b></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.3pt;"> Yalın Sosyalist <span style="">Gerçekler Hakkında. </span>Ermeni SD Örgütü yayım.</span></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Cenevre, 1906.<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="line-height: 9.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.25pt;">J. Guescle ve P Lafargue,</span></b></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.25pt;"> Sosyal <span style="">Demokrasinin İstemleri. </span>Cenevre, 1905. <o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="line-height: 9.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">F. </span></b></span></span><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Lassalle,</span></b></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"> Anayasanın Niteliği Üstüne. Çeviren K.R 1908. <o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="line-height: 9.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.3pt;">K. Marx,</span></b></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.3pt;"> <span style="">Komünist Partisinin Manifestosu, </span>Çeviren S. Şahumyan. Cenevre, 1904. <o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="line-height: 9.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.25pt;">Komünist <span style="">Partisi'nin Manifestosu.</span></span></b></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.25pt;"> </span></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.25pt;">Çeviren M.M. Özel basım, 1906. <o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="line-height: 9.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.25pt;">Ücretli Emek ve </span></b></span></span><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.25pt;">.Sermaye</span></b></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.25pt;">. Çeviren S. Şahumyan. Basan Hermes. Tiflis, 1906. <o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="line-height: 9.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">L Martov,</span></b></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"> Sosyal <span style="">Devrimciler ve Proletarya. </span>Tiflis. <o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="line-height: 9.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.25pt;">Rusya'da Siyasal Partiler. </span></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.25pt;">İşçinin Kütüphanesi. Tiflis, 1906. <o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="line-height: 9.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.2pt;">L. Petrov,</span></b></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.2pt;"> <span style="">iki Program. </span>Çeviren Kar, Papovyan. St. Pelerburg, 1906.<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="line-height: 9.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">G. Plehanov</span></b></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">, 1 Mayıs, Baku, 1907. <o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="line-height: 9.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">I Mayıs. İstanbul, 1912. <o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="line-height: 9.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Yazarı adsız, 1 Mayıs, Meşveret Basımevi. Trabzon, 1909.<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="line-height: 9.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -1.15pt;">B.</span></b></span></span><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">. <span style="letter-spacing: -0.25pt;">Stern,</span></span></b></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.25pt;"> Hasta Adam. Türkiye'den Kültürel Sahneler. Çeviren L. Babayan. Basan </span></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Hermes. Tiflis, 1905.<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="line-height: 9.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.25pt;">V Çernov,</span></b></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.25pt;"> <span style="">Ekonomik Kategoriler Olarak Çiftçi ve isçi. </span>Çeviren L.N. Basan Hermes,</span></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"> <span style="letter-spacing: -0.3pt;">1906.</span><o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="line-height: 9.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.2pt;">E. Vandervelde,</span></b></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial; letter-spacing: -0.2pt;"> <span style="">Marxizmdeki İdealizm. </span>Çeviren S. Der Ananyan. Basan Hermes.</span></span></span><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"> Tiflis, 1907. <o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="line-height: 9.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><o:p> </o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="line-height: 9.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><o:p> </o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-right: 0.35pt; text-align: justify; text-indent: 9pt; line-height: 13.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">Kaynakça:<o:p></o:p></span></b></span></span></p> <p class="MsoNormal"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">1.Teotig, Huşartsan , 1919 İstanbul O. Arzuman Matbaası<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">2.Mete Tunçay, Erik Jan Zürcher, Osmanlı İmparatorluğunda Sosyalizm ve Milliyetçilik, Çev Mete Tunçay, İletişim,2004<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">3.Kerim Sadi (A. Cerrahoğlu) Türkiye’de Sosyalizm Tarihine Katkı, İletişim,1994<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">4. Şerif Mardin, Türk Modernleşmesi, Der. M. Türköne/ t. Önder,İletişim, 1994<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">5.Mete Tunçay, Türkiye’de Sol Akımlar, bilgi Yayınevi,1967<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">6. Rasim Başara, Kıymetli Bir Hatıra, 27 Haziran 1335’ten 29 1.Teşrin 1923’e, tasviri Efkar 29 Ekim 1943<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">7. Emrah Cilasun, Mustafa Suphi'yle Yoldaşlarını Kim Öldürdü? Agora, 2008.<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">8. Karl Marx-Friedrich<span style=""> </span>Engels, Komünist Manifesto ve hakkında yazılar, Çev. N. Satlıgan, T. Ağaoğlu, O. Göçmen, Ş. Alpagut, Yordam Kitap, 2008.<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">8. Sait Çetinoğlu, Kırmızı Yanlışlarımı Çok Severim, Mesele Mayıs ‘2008.<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;">9. Karabet Çalyan, Adana Vak’ası Hakkında Rapor, İstanbul 1327.<o:p></o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><o:p> </o:p></span></span></span></p> <p align="center" class="MsoNormal" style="text-align: center;"><span style=""><span style=""><b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><o:p> </o:p></span></b></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-right: 0.35pt; text-align: justify; text-indent: 9pt; line-height: 13.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><o:p> </o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-right: 0.35pt; text-align: justify; text-indent: 9pt; line-height: 13.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><o:p> </o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0.35pt 0.0001pt 1.45pt; text-align: justify; text-indent: 9.7pt; line-height: 13.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><o:p> </o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="margin-left: 12.95pt; line-height: 13.7pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><o:p> </o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style=""><span style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><o:p> </o:p></span></span></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 11pt; font-family: Arial;"><o:p> </o:p></span></p> <div style=""><!--[if !supportFootnotes]--><br clear="all" /> <hr width="33%" size="1" align="left" /> <!--[endif]--> <div style="" id="ftn1"> <p class="MsoFootnoteText"><a style="" href="#_ftnref1" name="_ftn1" title=""><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"><span style=""><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">[1]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"> Şerif Mardin, “Bir siyasi muhalafet, eğer a) mutlak gücü sınırlama, b) gerçek siyasi alternatifleri önerme işlevlerine sahip bir mekanizma olarak belirlenirse, o zaman böyle bir şeyin Osmanlıda var olmadığı söylenebilir”der <o:p></o:p></span></p> </div> <div style="" id="ftn2"> <p class="MsoFootnoteText"><a style="" href="#_ftnref2" name="_ftn2" title=""><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"><span style=""><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">[2]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"> Dankwart A. Rustow, Romanof istibdadından ka­çarak, Paris, Cenevre, Zürih, Brüksel ve Londra gibi Avrupa şehirlerine sığınan Rusların Hegel, Feuerbach, Blanqui ve Marx'tan etkilenmelerine karşılık, Osmanlı istibdadından yılarak aynı şehirlere giden Türklerin ise (öteki Orta—Doğulularla birlikte) Mazzini, Comte, Victor Hugo, Renan ve Durkheim'm etkisi altında kalmalarını, başlıca üç nedenle açıklamaya çalışmaktadır: bir kere, Türklerin yalnız Fransızca bilmele­ri, Rusların Almanca da konuşmaları; sonra, Rusların daha önce, daha devrimci bir dönemde (1789-1848) gelmiş olmaları, Türklerin Avrupa'­da geçirdikleri yılların ise, istikrarlı III. Napoleon, Bismarck ve Disraeli yönetimlerine rastlamış olması; üçüncüsü de, Rus toplumu modern­leşmeye daha erken (Büyük Petro zamanında) başlamış olduğu için, Romanof otokrasisinin sağlamlığı, dolayısıyla düzeltmek için yıkma ge­reğinin duyulması; öte yandan, devletle kendilerini özdeşleştirme gele­neğini sürdüren Osmanlı aydınlarının, bu güçsüz yapıyı yıkmak değil, ıslah etmek istemeleri. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoFootnoteText"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">Şerif Mardin, Jön Türklerin fikirlerinin şekillendiği 1890’lı yılların Fransa’sında 1880’lerin siyasal skandalları demokrasiye karşı güveni sarsmış, bir müddetten beri Taine ve Rena’ın etkisiyle gelişen seçkinciliğin palazlandığı yıllar olarak tasvir eder. Şerif Mardin ayrıca Osmanlı aydınlarının/bürokratlarının Batı ile tanışmasının batının <i style="">büyük </i>düşünürlerinin eserleri yoluyla değil, Batıda fizyokratlar olarak bilinen kamu idaresi kuramcılarının uzantısı sayılan <i style="">kameralizm </i><span style=""> </span>yoluyla girdiğini<span style=""> </span>ve kameralizmin, batıda aydın despotizmi adı verilen siyasal görüşün siyasal teorisini oluşturduğunu söyler: “Kameralizm, aydın despotizminin kuram haline getirilmiş düşüncesiydi. Kameralistlere göre güçlü devlet, aynı zamanda güçlü ve problemsiz bir orta sınıfa dayanan devletti. Devletin bu açıdan görevi teb’aya eğitim ve ticareti kolaylaştırmak, onları koruyarak birer <i style="">üretici </i>haline getirmek ve bu yolla elde edilen vergilerden yeni tipte bir orduyu, bürokrasiyi ve genel olarak devlet kurumlarını güçlendirmekti. Avrupa’ya düzenli bir şekilde giden ilk Osmanlı diplomatları (1795) devlet sistemini incelemeye başladıklarında, Kıt’a Avrupası’nda böyle bir sistemle karşılaşmışlardı.”<o:p></o:p></span></p> </div> <div style="" id="ftn3"> <p class="MsoFootnoteText"><a style="" href="#_ftnref3" name="_ftn3" title=""><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"><span style=""><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">[3]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"> Şerif Mardin ‘Osmanlılarda iktidar, güç, bastırma ilkelerinin aile hayatlarından başlayan bir zincirle devlet idaresine kadar uzanan halkaları’nın altını çizer<o:p></o:p></span></p> </div> <div style="" id="ftn4"> <p class="MsoNormal"><a style="" href="#_ftnref4" name="_ftn4" title=""><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"><span style=""><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">[4]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"> <b style="">KAREKİN GOZİGYAN (Yesalem), </b><span style=""> </span>17 Ağustos 1878’de <i style="">Palu</i>’da doğdu. Öğrenimini <i style="">Çarsancak </i>ve <i style="">Kharpert</i>’te gördü. 1896’da <i style="">Rusya</i>’ya geçip fabrikada Çalıştı ve işçi sınıfının mâruz kaldığı sıkıntılar, kendisini sosyal demokrat fikre meylettirdi. 1901’de <i style="">Hınçag </i>fikirleri yayması sebebiyle tutuklandı. İki yıllık hapisten sonra <i style="">Cenevre</i>’ye geçti; burada <i style="">Y. Balyan</i>’la birlikte “<i style="">Panvor”</i> (İşçi) <i style=""><span style=""> </span></i>adlı sosyalist mecmuayı yayınladı.. 1905’te <i style="">Rus devrimci </i>cereyanlar <i style="">Peterburg </i>işçileri tarafından yayıldığında, adını değiştirerek <i style="">Tiflis</i>’e geçti; sırasıyla<span style=""> </span>“<i style="">Gyank”</i> (Hayat), “<i style="">Tsayn”</i> (Ses) <i style=""><span style=""> </span></i>ve “<i style="">Kordz”</i> (İş) <i style=""><span style=""> </span></i>mevmualarını yönetti; bunların hepsi de kapatıldı. Yurt dışında yayımlanan <i style="">Sosyalist </i>ve din görevlisi <i style="">Der Zaven</i>’in çıkardığı<span style=""> </span>“<i style="">Yergri Tsayn”</i> (Ülke’nin Sesi)<i style=""> </i>mecmualarına değişik takma isimlerle yazdı. <i style="">Meşrutiyet</i>’ten sonra <i style="">İstanbul</i>’a geldi ve “<i style="">Manzume” </i>gazetesinde yazmayabaşladı. Az sonra <i style="">Mürettipler Derneği</i>’ni kurdu ve <i style="">Nazaryants</i>’la birlikte<span style=""> </span>“<i style="">NorGyank”</i> (Yeni Hayat) haftalık mecmuasını kurdu; keza “<i style="">Abaka”</i> (İstikbâl) mecmuasını. “<i style="">Toğ Fakt’erı Khosin”</i> (Konuşan Eylemler Olsun) <i style=""><span style=""> </span></i>başlıklı kitabı yayınladı.Evlendi, öğretmenlik yapmak maksadıyla, ailecek <i style="">Drabizon</i>’a [Trabzon] geçti; 1915’e dek orada kaldı; sürgünde eşiyle birlikte, birçokları gibi (canilerin eline geçmemek için) dereye atladılar…<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoFootnoteText"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"><o:p> </o:p></span></p> </div> <div style="" id="ftn5"> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify; text-indent: 13.7pt; line-height: 11.5pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><a style="" href="#_ftnref5" name="_ftn5" title=""><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"><span style=""><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">[5]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"> <b style=""><span style="letter-spacing: -0.05pt;">John Reed,</span></b><span style="letter-spacing: -0.05pt;"><span style=""> </span>geçen 19 yüzyılın son ve 2O. Yüzyılın<span style=""> </span>ilk yarısının en önemli tanığı ve ABD'nin en önemli gazeteci ve komünist yazarlarındandır. </span><span style="letter-spacing: -0.15pt;"><span style=""> </span>Söyleminde barışçı bir geleceğe ve barışın boy vermesine elverişli, yeni bir toplumsal düzene duyduğu özlemi dile getirir. Yaşamını bu değerlere adamıştır. Nerede bir toplusal hareket varsa John Reed oradadır. Bu bakımdan bir gün Amerika’da grevci işçilerin olduğu gibi bir diğer gün Gazeteci olarak Meksika’da Pancho Villa ile birliktedir. <i style="">Viva Meksika</i> o günlerin tanıklığını ifade eder.<span style=""> </span>Devrim sırasında Rusya’dadır.<span style=""> </span>Birinci Dünya Savaşı sıra­</span><span style="letter-spacing: -0.1pt;">sında savaş muhabirliği yapan Reed, birçok Balkan ülkesinden </span><span style="letter-spacing: -0.05pt;">sonra Türkiye'ye de gelmiş anılarında İstanbul’a da yer verirken </span><span style="letter-spacing: -0.1pt;">Ermeni Soykırım sürecine de tanıklık eder. <i style="">Balkanlarda Savaş</i> o günlerin tanıklığıdır. John Reed Bolşevik Devrimi sırasında da Petrograd’dadır. Dolayısıyla Bolşevik Dev­</span><span style="letter-spacing: -0.15pt;">rimi'nin sınırlı sayıda Batılı tanıklarından birisidir. <i style="">Dünyayı Sarsan On Gün</i> bu tanıklığın eseridir. John Reed, </span><span style="letter-spacing: -0.1pt;">Komintern üyesi ve Amerikan Ko­</span><span style="letter-spacing: -0.05pt;">münist Partisi'nin kuruluşunda önde gelen isimlerden biridir. Savaştan sonra Sovyetler Birliğine<span style=""> </span>geri dönen John Reed 1920 yılında Moskova'da ölmüş ve Kızıl Meydan'da gömülmüştür. </span><o:p></o:p></span></p> <p class="MsoFootnoteText"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"><o:p> </o:p></span></p> </div> <div style="" id="ftn6"> <p class="MsoFootnoteText"><a style="" href="#_ftnref6" name="_ftn6" title=""><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 9pt;"><span style=""><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 9pt; font-family: "Times New Roman";">[6]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span style="font-size: 9pt;"> </span><b style=""><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">Abraham Benaroya,</span></b><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"><span style=""> </span><span style="letter-spacing: -0.2pt;"><span style=""> </span>1887'de doğan </span><i>A.-</i><span style="letter-spacing: -0.1pt;">Benaroya daha onlu yaşlarındayken sosyalizme bağlanmıştır. 1905'te, Bulgaris­tan'daki Nikola Harlakov'un "anarko-liberal"lerinin saflarındaydı. Jön Türk Haereketinin başlangıcında gittiği Selanik'te, Selanik İşçi Federasyonu'nun kökenini </span>oluşturan bir Yahudi sosyalist çevresinin önderi oldu. 1924'e kadar Federas­<span style="letter-spacing: -0.1pt;">yon'un sekreterliğini yapan Benaroya o tarihteyse, örgütünün bağlandığı Yunan Komünist </span>Partisi'nden ayrılmıştır.<o:p></o:p></span></p> </div> <div style="" id="ftn7"> <p class="MsoFootnoteText"><a style="" href="#_ftnref7" name="_ftn7" title=""><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"><span style=""><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">[7]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"> Federasyon Türkçe <i style="">Amele Gazetesi,</i> Rumca <i style="">Efimeris tu Ergatu,</i> Bulgarca <i style="">Rabotniçeski Vestnik</i> ve Ladino <i style="">Jornal do Labrador</i> adlarıyla 4 dilde haftalık gazete çıkarmıştır.</span><span style="font-size: 9pt;"><o:p></o:p></span></p> </div> <div style="" id="ftn8"> <p class="MsoNormal"><a style="" href="#_ftnref8" name="_ftn8" title=""><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"><span style=""><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">[8]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"> YEGISE TOPCIYAN.- (Doğum Tarihi belli değil) yazar, ve siyaset adamı. Taşnak parti üyesi. Shirak yöresinde öğretmenlik yapti.1898 de Petersburg üniversitesinde sosyal bilimler öğrencisi,daha sonra Berlin universitesini bitirir. “Harach” dergisini yayınlar. 1909’da İstanbul’dan Erzurum’a dönerken tuzak kurularak öldürülür.<span style="color: blue;"><o:p></o:p></span></span></p> <p class="MsoFootnoteText"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"><o:p> </o:p></span></p> </div> <div style="" id="ftn9"> <p class="MsoFootnoteText"><a style="" href="#_ftnref9" name="_ftn9" title=""><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"><span style=""><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">[9]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"> <span style="color: black;">SAVARS MISAKYAN.- 17/8/1884-de Sivas’ın Zimmar köyünde doğdu, gazeteci, yazar, siyaset adamı ve Taşnak partisi üyesi. 1890’da ailesiyle İstanbul’a yerleşti. 16 yaşında gazeteciliğe yöneldi. 1908 de İstanbul’da “Aztak” isimli bir gazete yayınladı “Artziv” isimli kitapçı dükkanını açtı. 1911 de Erzurum’da “Haratc” isimli gazetede başyazarlık yaptı. 1912-de İstanbula döndü. “Azadamart” gazetesinde görev aldı, aynı zamanda bu gazetenin eki olan dergide edebi yazılar yazdı. 1915, 24 Nisanda fikir adamlarının Anadoluya sevkinden sonra bir ihbar neticesi, (Bulgaristandaki Hayastan” gazetesine gizli bilgiler sızdirdiğı suclamasıyla) gözaltına alındı ve uzun süre sorgulandı. 1918 kasımında serbest kaldıktan sonra İstanbul’daki kapatilmis olan ”Azadamart” gazetesinin yerine “Cagadamart” gazetesini yayına soktu ve basyazarlığını üstlendi. Aynı zamanda 1919 da Tasnak partisinin Erivan kongresine İstanbul delegesi seçildi. 1922 de, Önce Sofya’ya, 1924’de Parise yerlesti. Parti yüksek kuruluna seçildi. 1925’ten bugüne kadar yayınlanan “Haratc” gazetesini yayınladı ve 26/1/1957 de öldü. Kızı Arpik Misakyan babasının gazetesi Haratc’ı bu güne kadar devam ettirmektedir.</span><o:p></o:p></span></p> </div> <div style="" id="ftn10"> <p class="MsoNormal"><a style="" href="#_ftnref10" name="_ftn10" title=""><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"><span style=""><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">[10]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"> Rupen Zartaryan, Azadamar'dın başyazarı, 1915'te tutuklanıp öldürülen Ermeni entelektüelleri arasındadır. 1874’te Harput’ta doğdu. İlköğrenimini burada okudu.<span style=""> </span>Sonra öğretmenliğe başladı ve devrimci eğilimleri nedeniyle tutuklandı. 1904’te<span style=""> </span>İzmir’e geçti. Manisa’da öğretmenlik yaptı ve hakkında adlî tâkibat başladığında, Bulgaristan’ın Filibe şehrine kaçtı ; orada “<i style="">Razmig”</i> (Savaşçı) gazetesini Meşrutiyet ilânına kadar yayınladı. Takma adları <i style="">Hraçya</i> ve (Türkçe) <i style="">Ejderha</i> oldu.<span style=""> </span>Tabir-i caizse “koyu” bir E.D.F. (Taşnak) üyesiydi. Edebi üslubu gergin ve canlıydı. Konularını Anadolu’nun manzaralarından, masallarından ve dövüşken, isyankâr<span style=""> </span>yaşantılardan aldı; böylece göze çarpan, usta bir düz yazarı ününü kazandı. Değişik<span style=""> </span>gazete ve dergilerde yayınlanmış düz yazılarını 1910’da “<i style="">Tzaykaluys” </i>(Şafağa kadar) yapıtında<span style=""> </span>toplamıştır. Yazılarından dikkati çeken “<i style="">Sareru dığan” </i>(Dağların Çocuğu) (Masis 1902), “<i style="">Vakh yes merneyi”</i> (Ah, ben ölseydim !),<span style=""> </span>“<i style="">A. Mamul” (</i>1. Baskı ), “<i style="">Sev<span style=""> </span>havı gançets”</i> (Kara Tavuk Çağırdı), “<i style="">Panper kıraganutyan yev arvesdi”</i> (Edebiyat ve Sanat Sözcüsü) ve “<i style="">Bahagnerı artun yen”</i> (Bekçiler Uyanıktır) v.s. İstanbul’a<span style=""> </span>gelişinde bir süre “<i style="">Jamanag”</i> gazetesinde çalıştıktan sonra 1909’da “<i style="">Azadamard”</i> gazetesini yayınladı ve tehcire gitme gününe kadar, bu görevini başarıyla yerine getirdi. Kendi etrafında başarılı yazarları toplamayı başarmıştı ve gündelik<span style=""> </span>konularda coşkulu ama imzasız makaleler yazıyordu. <i style="">Taşnak</i>’ların düzenlediği<span style=""> </span>mitinglerde söylevlerle katıldı ve <i style="">Ermeni Ulusal Meclisi</i>’nde delege seçildi. “<i style="">Meğrakeder”</i><span style=""> </span>(Balbilenler) başlığıyla, çocuklar için ders kitapları serisi yayınladı. 1911 – 14’te “<i style="">Azadamard Ek</i>”i ve<b style=""><span style="color: red;"> </span></b>“<i style="">Pakin”</i> dergilerini yayınladı. Filibe’de yayınladığı<span style=""> </span>“<i style="">Arüdzin Janikı”</i> (Aslanın Pençesi) kitabında hapishane anıları bulunuyor.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoFootnoteText"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"><o:p> </o:p></span></p> </div> <div style="" id="ftn11"> <p class="MsoFootnoteText"><a style="" href="#_ftnref11" name="_ftn11" title=""><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"><span style=""><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">[11]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"> Armen Garo kod adlı Dr. Karekin Pastırmacıyan, Ermeni siyasal yaşamının en seçkin insanlarından biridir.yirmi üç yaşında ateşli ve ieadilt bir üniversite öğrencisi olarak 1896'da İstanbul'daki Osmanlı Bankası işgalinde yer almış. 1908'de Osmanlı Meclis-i Mebusanı'nda Ermeni milletvekili olan Armen Garo'yu 1915'te Kafkasya Ermeni gönüllülerine komutan olarak Osmanlı ordularına karşı savaş alanında görürüz. 1920'de bağımsız Ermenistan'ın ABD'de ilk ve tek büyükelçisi olacaktır. Ermeni Soykırımı sürecinde bütün ailesini kaybeden Armen Garo fırtınalı hayatı 1923'te ABD'de noktalanır. Armen Garo aradaki yıllarında kendisini Ermeni davasına adamış, ailesini, servetini ve sağlığını halkının mutluluğuna feda etmiştir.<o:p></o:p></span></p> </div> <div style="" id="ftn12"> <p class="MsoNormal"><a style="" href="#_ftnref12" name="_ftn12" title=""><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"><span style=""><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">[12]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"> </span><span lang="DE" style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">Vartkes, VARTGES (Hovhannes Serengülyan) : 1871’de <i style="">Garin’</i>de (Erzurum) doğdu. İlköğrenimini yaptıktan sonra, bir müddet öğretmenlik yaptı. 1890’da Erzurum’da<span style=""> </span>1 Mayıs nümayişlerine iştirak ettiğinden tevkif edildi ama sonra affedildi. Aynı yılın sonunda, İstanbul’a geldi ve öğretmenliğe başladı. <i style="">Gedikpaşa Ermeni Okulu</i>’nda yaptığı müdürlüğü kayda değerdi. Bu mayanda, <i style="">H. Zarmayr</i> takma adını kullanarak, yazılara imza atmaya başlamıştı bile. 1892’de E.D.F. (Taşnak) Partisine girdi ve oradaki faaliyetlerinden dolayı hapsedildi. Osmanlı Bankası’na<i style=""> </i><span style=""> </span>karşı Ağustos ayında yapılan<span style=""> </span>19 kişilik gösteri grubunun içindeydi. <i style="">Nelidof</i>’un aracılığıyla <i style="">Jirond</i> gemisiyle Marsilya’ya gönderildi. İsviçre,Bulgaristan ve Kafkasya’da bir süre yaşadı. 1899’da Van’a geçti ; burada mümkün<span style=""> </span>olduğu kadar polisin gözünden uzak kalmaya çalışarak ama ve lâkin yine de kendisi<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span lang="DE" style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"><span style=""> </span>için <i style="">mukaddes</i> olan misyonuna zaman ayırtabildi; 5 Ocak 1903’te, bir gammazlık<span style=""> </span>sonucu çıkan bir silahlı çatışmada, bacağından vuruldu, tevkif edilerek idama<span style=""> </span>mahkûm edildi. 1907’de, Fransız dostlarının aracılığıyla, cezası ömür boyu hapse çevrildi. Önce <i style="">Arğın</i>’ın <i style="">Maden</i> beldesinin, sonra da <i style="">Dikranagert</i><span style=""> </span>(Diyarbakır) vilâyetinin bir hapishanesinden diğerine, durmadan sürülerek ağır yıllar yaşadı ve... derken, nihayet Meşrutiyet ilân edildi. Birçokları gibi hürriyetine kavuştu ve soluğu İstanbul’da aldı. Ermeni Milli – Yerel – Meclisi’ne Üsküdar’dan <i style="">delege</i> ve biçokları gibi, akabinde <i style="">Garin’</i>den Osmanlı Parlamentosu’na <i style="">mebus</i> seçildi. Osmanlı<span style=""> </span>Parlamentosu’nda sesi gümbür gümbür gürlemiş, bütün milliyetçi görüşe sahip<span style=""> </span>mebus arkadaşlarının, açık ve sarih mantığı, samimi, etkileyici ve akıcı konuşma<span style=""> </span>yeteneğiyle, korkulu rüyası olmuş ve tabii bunun neticesinde de hayatına hunharca<span style=""> </span>son verilmişlerden oldu. Yaptığı konuşmalar yüzünden, yerli ve yabancı gazetelerde, günlerce sütunlar işgâl edildi ve kamuoyunda birçok konu tartışılmaya açıldı. Nisan 11’de, tabi 1915’in, <i style="">Büyük Kervan</i>’ın en son <i style="">kafilesi</i>’ne, ünlü hukukçu, edebiyatçı ve kendisi gibi Osmanlı Parlamentosu’nda ilk Kadın Hakları, Çocuk Hakları v.s. gibi konularda reform yapılabilmesi için konuşan, kanunlar teklif eden) <i style="">Mebus</i> Krikor Zohrab ile, <i style="">Büyük Felâketi</i> yaşar.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoFootnoteText"><span lang="DE" style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"><o:p> </o:p></span></p> </div> <div style="" id="ftn13"> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><a style="" href="#_ftnref13" name="_ftn13" title=""><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"><span style=""><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">[13]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"> KEGAM DER GARABETYAN- (DADRAG).- 1865 Mus’un, Khaybyan köyunde dogdu. Milli ve bagimsizlik hareketinin onculerinden. Tasnak partisi uyesi. Mus’daki Surp Garabet manastir ruhban okulunda, Getronagan ve Etcmiazin ruhban okulunda tahsilini devam ettirdi.1888-1894, 1896-1908 Mus dini merkezinde sekreterlik yapti. Bu arada bagimsizlik hareketi onculeriyle iyibir iliski kurdu. Mutasarrif Musa Beg’in bazi duruslarina karsi cephe acti ve 1890-da Istanbulda mahkemeye verebildi. Daha sonra Diyarbakir’da bulundu. 1908 ihtilalinden sonra 1915-e kadar, Osmanli parlamentosunda Mus milletvekili olarak bulundu. Mus’da bircok okullarin acilisini temin etti ve 1918-de Istanbulda oldu. 1931 de hatralari yayinlandi. Kitaplarinda ermenilere yapilanlar icin, Talat ve Enveri vicdaninda mahkum etmistir. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoFootnoteText" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"><o:p> </o:p></span></p> </div> <div style="" id="ftn14"> <div style="border-width: medium medium 2.5pt; border-style: none none solid; border-color: -moz-use-text-color -moz-use-text-color black; padding: 0cm 0cm 1pt;"> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify; border: medium none; padding: 0cm;"><a style="" href="#_ftnref14" name="_ftn14" title=""><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"><span style=""><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">[14]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"> MURAD (HAMPARTSUM BOYACIYAN) (Büyük Murat) 1867 Hacin (Saimbeyli) Ermeni milli istiklal mücadelesinin ünlü ismi. Hinçak partisi üyesi ve yöneticisi. ilk öğretimini Hacin'da daha sonra İstanbul tıp fakültesinden 1885de mezun oldu. 1890- da Kumkapı gösterisinde başı çekti, ve Sultana bazı taleplerini ortaya koydu. Kumkapı olaylarından sonra Yunanistan'a kaçtı. 1892 de Sasun'a gitti.1894 de Sasun ayaklanmasını yönetenlerden biridir. Ayaklanma sonrasında yakalanarak Bitlis hapisanesine kondu. Daha sonra tripoliye surgun edildi. 1905 hapishaneden kacarak Paris'e yerlesti.1908 de Türkiye'ye geri döndü. ve milletvekili secildi.1915'de yakalanarak sürgün edildiği Kayseri'de 30 Temmuz 1915 de idam edildi.<o:p></o:p></span></p> </div> <p class="MsoFootnoteText"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"><o:p> </o:p></span></p> </div> <div style="" id="ftn15"> <p class="MsoNormal" style="margin: 28.8pt 0.35pt 0.0001pt 0cm; text-align: justify; text-indent: 1.8pt; line-height: 7.9pt; background: none repeat scroll 0% 0% white;"><a style="" href="#_ftnref15" name="_ftn15" title=""><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"><span style=""><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">[15]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"> Hayatı sürgünlerde geçip sürgünde hayatını yitiren Özgürlük tutkunu<span style=""> </span>Kürt aydını <span style="letter-spacing: -0.35pt;">Mevlânzade Rifat, sahibi bulunduğu <b>Cihad </b>gazetesinde, Vlahof Efendi'nin konferansı hakkında şunları yazmaktadır: </span><span style="letter-spacing: -0.3pt;">"Sabık Selanik Mebusu Vlahof Efendi Sosyalisttir. İntihabat miinasebetile, Selanik'te Grandotel'de ameleye verdiği </span><span style="letter-spacing: -0.35pt;">bir konferansta, mebusluğa intihabı için propaganda suretile berveçh-i âti mevaitte bulunmuştur: 1- Her Osmanlının </span><span style="letter-spacing: -0.2pt;">hakk-ı intihaba malik olmasını 2- Içtimaların, cemiyetlerin, grevlerin serbest olmasını 3-14 yaşına kadar erkek </span><span style="letter-spacing: -0.3pt;">ve kız çocukların fabrika ve tezgâhlar yerine mekteblere gönderilmesini 4- Amelenin hayat-ı yevmiye-i mesaîsinin </span><span style="letter-spacing: -0.2pt;">kanunen tahdidi ile hukukunun Hükümet-i Osmaniyenin taht-ı vesayetinde bulundurulmasını 5- Reji usûlünün </span><span style="letter-spacing: -0.35pt;">lağvile yerine ehali ve amelenin mucim-i menfaati olacak diğer bir usul ikamesini 6- İdam cezasının Divanıharplerin </span><span style="letter-spacing: -0.25pt;">yalnız umûr-u keriye ile meşgul bulunmasını İşte bu mevadın temini için lâzımgelen vesait ve tekâlifin cümlesini </span><span style="letter-spacing: -0.3pt;">icra edeceğini vaıt ediyor. Biz, bu mevaide muvaffakiyetlerini temenni ederiz. (Birinci sene, No:l1,10 Şubat 1327) </span><o:p></o:p></span></p> <p class="MsoFootnoteText"><span style="font-size: 9pt;"><o:p> </o:p></span></p> </div> <div style="" id="ftn16"> <p class="MsoFootnoteText"><a style="" href="#_ftnref16" name="_ftn16" title=""><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"><span style=""><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">[16]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"> Kod adı Paramaz olan Matteos Sarkisyan, bir Ermeni fedaisi, özgürlük savaşçısı ve siyasal aktivist. 1863 yılında Meğri kentinde doğdu. Eçmiadzin'de eğitim gördü. Nahçevan'da öğretmenlik yaparken, Stefan Sabah-Gülyan ile tanıştı [1915 yılında o da Divan-ı Harp tarafından gıyabında idama mahkum edilecekti] ve Ermeni Sosyal Demokrat Partisine [Hınçak] girdi. 1903 yılında Rus Çarlığının Kafkasya Genel Valisi Golitsin'e karşı bir suikast örgütledi. 1905-06 yılları arasında Azeri-Ermeni kıyımları sırasında iki halkın bir arada yaşaması için çaba harcadı. Köstence'deki tarihi toplantıdan sonra İstanbul'a geldi ve divan-i harbte <i style="">mahkeme </i>edildikten sonra<span style=""> </span>19 arkadaşları ile birlikte ölüme mahkum edildi. <o:p></o:p></span></p> </div> <div style="" id="ftn17"> <p class="MsoNormal"><a style="" href="#_ftnref17" name="_ftn17" title=""><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 9pt;"><span style=""><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 9pt; font-family: "Times New Roman";">[17]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span style="font-size: 9pt;"> </span><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">Teotik idamlar ile ilgili şunları söyler:<span style=""> </span>07 / 20 Nisan 1915’te <i style="">Almanak</i>’ı yayımlayan <i style="">Hovagimyan</i> ile birlikte <i style="">Divan-ı Harp </i>önünde muhakeme edildiğimde, bir sene hapse mahkûm<span style=""> </span>oldum. Aynı gece, <i style="">Büyük Koğuş</i>’ta, yukarıda zikrettiğim insanlarla kaldım; onlar<span style=""> </span><i style="">kara hüküm</i>den habersizdiler. <i style="">Merkez Hapishanesi</i>’ne naklolduktan bir ay sonra, feci akıbetlerinin farkına<span style=""> </span>varmış ve benden <i style="">Patrikhane</i>’ye haber aktarmamı istedilerdi. Hapishanedeki<span style=""> </span>papaz vasıtasıyla gerekeni yaptım ise de, <i style="">Patrik Zaven</i> Hazretleri pek fazla bir şey<span style=""> </span>yapamadı. <i style="">Talât Paşa,</i> Patrik Hazretleri’nin ziyaretini kabul etmek istememişti.<span style=""> </span>Ve hepsi 2/15Haziran’ında, şafakta, hepsi <i style="">Divan-ı Harp </i>binası önünde asıldılar;<span style=""> </span>birçoğu gibi onlar da, (başka şans kalmadığı için doğmuş olan) <i style="">Bağımsız<span style=""> </span>Ermenistan</i> hülyası yolunda kurban düştüler. Kaderin garip bir tecellisi olarak,<span style=""> </span>bu yirmi kişinin katlinden, son tahlilde, mesul olmuş kişi de, yedi ay sonra asılacaktı.</span><span style="font-size: 9pt;"><o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"><o:p> </o:p></span></p> </div> <div style="" id="ftn18"> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><a style="" href="#_ftnref18" name="_ftn18" title=""><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"><span style=""><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">[18]</span></span><!--[endif]--></span></span></span></a><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"><span style=""> </span>İdam edilen iğer Ermeni sosyalistler şunlardır: <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">Dr. BENNE TOROSYAN (Bedros Manukyan): <i style="">Kharpert</i>’in (Harput)<i style=""> Hüseynig </i>kasabasında doğdu. <i style="">Yeprad Koleji</i>’nden (Fırat) 1903’te mezun oldu. Biraz öğretmenlikten sonra, <i style="">Beyrut</i> <i style="">Amerikan Tıbbiye</i>’sinde okudu, ihtisasını<span style=""> </span>ilerletmek amacıyla <i style="">Amerika</i>’ya gitti. <i style="">Meşrutiyet</i>’ten sonra <i style="">İstanbul</i>’a gelerek<span style=""> </span>sanatını icra etti; aynı zamanda kamu yararının yöneticilik rolüne devam etti.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">ARAM AÇIKBAŞYAN: <i style="">Arapgir</i>’de doğdu; öğrenimini orada gördükten sonra 55 yaşında <i style="">İstanbul</i>’a geldi.<span style=""> </span>Hukuk Okulu’na devam etti. Öğrencilik süresince <i style="">Murat</i>, <i style="">Arpiyar</i> , <i style="">Cangül</i> ve diğerleriyle temas kurdu; o sıralarda,<span style=""> </span>tanınmış militan <i style="">Şımavon İstanbul</i>’a gelip <i style="">Hınçak Fırkası</i>’nın<i style=""> </i>tohumlarını atmıştı,<span style=""> </span>ve <i style="">Hınçag Fırkası </i>saflarına girdi; 1897’de <i style="">Kumkapı</i> nümayişinin tertipçileri<span style=""> </span>arasındaydı. Hukuk diplomasını almadan <i style="">Avrupa</i>’ya geçti; oradan <i style="">Pokr Hayk</i>’a (Küçük <i style="">Hayk)</i> gitti; gayesi Ermeni gençliğini şekil ve şemaile sokmaktı. Yıllarca maceralı bir hayat yaşadı; <i style="">Şabinkarahisar </i><span style=""> </span>ve <i style="">Sepastiya</i>’da (<i style="">Sivas</i>)<span style=""> </span>özverili çalışmasıyla tanındı. Yakın arkadaşı <i style="">Taniyel Çavuş ile </i>tanınmış fedai <i style="">Aram</i>’ın yardımcısı oldu. 1905’te <i style="">Delege Meclisi</i> kendisini <i style="">Merkezi Yönetim</i>’e üye seçti.<span style=""> </span>Benzeri milli vazifeleri hayatının sonuna kadar ifa etti. Hayatını kazanmak için<span style=""> </span><i style="">İstanbul</i>’da emlak tellallığı da yaptı. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">KEĞAM VANİGYAN:<i style="">Van</i>’da doğdu. <i style="">Yeramyan Okulu</i>’nu bitirdi, <i style="">İstanbul</i>’da<span style=""> </span>Hukuk Mektebi’nden 1913’te mezun oldu. Talebe Cemiyeti’ni kuranlardan oldu;<span style=""> </span><i style="">“Gaydz” </i>(Kıvılcım) gazetesinde yazarlık ve <i style="">“Hınçag” </i>gazetesine muhabirlik yaptı. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">YERVANT TOPUZYAN: <i style="">Bahçecik</i>’te doğdu, burada öğrenim gördükten sonra doğum yerinde ve <i style="">Geyve</i> bölgesi köylerinde öğretmenlik yaptı. Değişik<span style=""> </span>gazetelere <i style="">Panvor </i><span style=""> </span>(İşçi) nam-ı müstearıyla yazılar yazdı. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">RUPEN GARABETYAN (Vahan Boyacıyan): <i style="">Çemişkezek</i>’te doğdu. <i style="">Kafkasya</i>, <i style="">Romanya</i>, <i style="">Bulgaristan</i> ve <i style="">Amerika</i>’da siyasi faaliyetlerde bulundu ve<span style=""> </span><i style="">Meşrutiyet</i>’ten sonra da <i style="">İstanbul</i>’a geldi ve ticarete başladı ve <i style="">Çemişkezek</i>’ten<span style=""> </span><i style="">Mahalli İdare Meclisi</i>’ne <i style="">mümessil </i>seçildi. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">HOVHANNES DER ĞAZARYAN: 1878’de <i style="">Gesariya</i>’da (Kayseri) doğdu Öğrenimini orada gördükten sonra, öğretmenliğe başladı. Çocuk yaşından<span style=""> </span><i style="">inkılâpçı</i> Ç<i style="">ello</i> ve <i style="">Jirayr</i>’ın nutuklarından etkilendi; onların mensup olduğu<b style=""> </b><i style="">Hınçag Fırkası</i>’na girdi. <i style="">Fırka</i>’nın değişik <i style="">delege</i> kurullarına katıldı. <i style="">Azad- Vartanik </i>ile, <i style="">Gesariya’</i>ki çatışmalara katıldı.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style=""><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">TOVMAS TOVMASYAN: <i style="">Kilis</i>’te doğdu; öğrenimini orada gördüktensonra, öğretmenliğe başladı; <i style="">Halep</i>’e geçti ve buranın <i style="">Muallim Mektebi</i>’nden mezun olduktan sonra, yine <i style="">Kilis’te</i> öğretmenlik mesleğine devam etti. <i style="">Hınçag</i><o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><i style=""><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">Partisinin</span></i><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">’nın buradaki şubesinde aktif rol oynadı ve1914’te <i style="">İstanbul</i>’a gönderildi.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal" style=""><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">HAGOP BASMACIYAN: <i style="">Kilis</i>’te doğdu, erken yaşlarda <i style="">Hınçag Fırkası’na </i><span style=""> </span>girdi; eğitimciliğe başladı; 1902’de <i style="">Lusasirats İlkokulu</i>’nu (Işıksever) kurdu.<span style=""> </span>Hapsedildi, <i style="">Kilikya </i>(Başpatriği) <i style="">Gatoğigos</i>’unun ziyareti<i style=""> </i>vesilesiyle affedildi.<span style=""> </span>1895’teki Adana ve çevresindeki <i style="">Kilikya Ermenilerinin </i>mâruz kaldıkları<span style=""> </span>Kıyımı sırasında,<span style=""> </span>savunma amacıyla silah yapımında önemli roller oynadı. <i style=""><span style=""> </span>Singer </i><span style=""> </span>firmasında çalıştı.<i style=""><o:p></o:p></i></span></p> <p class="MsoNormal"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">MURAT ZAKARYAN (Hagop Ğazaryan): <i style="">Muş</i>’un <i style="">Tzıronk </i>köyünde doğdu. Memleketi insanlarının mâruz kaldığı acı ve ıstıraplar, kendisini protesto eylemlerine itti. <i style="">Paramaz</i>’ın ayrılmaz arkadaşı ve <i style="">Galitsini </i>fedailerinden oldu <i style="">Ermeni – Tatar </i>çarpışmalarına katıldı. 1914’te <i style="">İstanbul</i>’a <i style="">özel görev</i>le yâni <i style="">Talât</i><span style=""> </span><i style="">Rejimini devirmek</i> için gitti.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">MIGIRDİÇ YERETSYAN: 1873’te <i style="">Abuçeh</i>’de doğdu. Öğrenimini <i style="">Harput</i>’ta<span style=""> </span>gördükten sonra ticaretle uğraştı. <i style="">Meşrutiyet</i>’ten sonra <i style="">Harput</i>’un <i style="">Hınçak Partisi </i><span style=""> </span>şubesine üye oldu. <i style="">Tâlât</i>’ın Ermeni düşmanı siyasetinin başında, hiç duyulmamış işkencelere mâruz bırakılarak, <i style="">İstanbul</i>’a getirildi.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">KAREKİN BOĞOSYAN: <i style="">Şabinkarahisar</i>’da doğdu. <i style="">Açıkbaşyan</i>’ın sevdiği<span style=""> </span>arkadaşıydı. <i style="">Abdülhamit </i>rejiminde <i style="">Kafkasya</i>’ya geçti ve <i style="">Meşrutiyet</i>’ten sonra <i style="">İstanbul</i>’a geldi. <i style="">Saraçhane</i>’de çadırcılık yaptı. <i style="">Arşavir Sahakyan </i>suikastının baş<span style=""> </span>sorumlusu olarak tutuklanıp, hapsedildi.<span style=""> </span><o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">ARMENAK HAMPARTSUMYAN: <i style="">Denizli</i>’de doğdu. 27 yaşında silah ve patlayıcı madde konusunda, ihtisas sahibi olmuştu; ünlü bir nişancıydı, 1914’te <i style="">İstanbul</i>’a geldiğinde bir ihbar<span style=""> </span>sonucu tevkif edildi. <i style="">İttihad</i>’a <i style="">hainlik</i>le suçlandı.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">YEREMYA MANUKYAN: <i style="">Gesariya</i>’nın (Kayseri) <i style="">Tomarza </i>kasabasında<span style=""> </span>doğdu. Küçük yaştan <i style="">İstanbul</i>’a göç ederek <i style="">Hınçagyan Gusagtsutyun</i> saflarına<span style=""> </span>girdi. Mahalli <i style="">devrim nümayişlerine </i>katıldı. Kunduracılık yapmıştır. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">APRAHAM MURADYAN: Kunduracı, <i style="">Hınçagyan Fırkası </i>üyesiydi.<span style=""> </span><o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">MİNAS KEŞİŞYAN: Diğer müstear adları, <i style="">Samsunlu Khaçig</i> ve <i style="">Sarı Minas</i>’tı.<span style=""> </span><i style="">Kayseri</i>’de doğdu. Çocuk yaşta <i style="">Hınçagyan Gusagtsutyun </i>bayrağının altına girdi.<span style=""> </span><i style="">Ermeni – Tatar silahlı </i>çatışmalarında, <i style="">Erivan</i> ve <i style="">Şuşi</i>’de mesuliyetli roller aldı. İri<span style=""> </span>yarı gövdesiyle, görünüşte hemen <i style="">terörist </i>tipini andırdığı muhakkaktı. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">SIMPAD KILIÇYAN (‘Angudi’ yâni ‘parasız’ Bedros): <i style="">Pağeş</i>’te doğdu.30 yaşında terzi olmakla beraber, silah kullanmakta ustalaşmıştı. Tecrübeli bir<span style=""> </span><i style="">Hınçag Fırkası </i>üyesi olarak, <i style="">Muş</i>’ta ve <i style="">Pağeş</i>’te siyasi faaliyet gösterdi.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">KARNİK BOYACIYAN: <i style="">Şabinkarahisar</i>’da doğdu. Erken yaşta <i style="">İstanbul</i>’a<span style=""> </span>geldi ve kahvecilik yaptı. <i style="">Hınçagyan Fırkası </i>saflarına katıldı. 1914’te <i style="">Tâlât</i>’a<span style=""> </span>karşı tertiplenen bir suikasta iştirak etmiş olması suçlamasıyla tevkif edildi.<span style=""> </span><i style="">Onbeş gün içerisinde otuz Lira ceza ödeme şartıyla serbest</i> bırakıldı ve kendisi de<span style=""> </span>bu meblağı zamanında temin edemediği için, tekrar tevkif edilip, hapsedildi. Asılmadan önce, günah çıkartmak için gönderilen papaza şunları söylemiştir : ‘<i style="">Papaz Efendi, git dışarıdakilere söyle, söyle ki 30 Liram</i> olmadığı için beni astılar’.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">HIRANT YEGAVYAN: <i style="">Arapgir</i>’li <i style="">Tıbbiye </i>öğrencisi.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">BOĞOS BOĞOSYAN: (<i style="">Eğin</i>) <i style="">Agın</i>’lı kuyumcu, hayli ilerlemiş yaşında asıldı<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">HIRANT AĞACANYAN: 28 yaşındayken <i style="">Erzurumlu Patırmacıyan</i>’ın sahte<span style=""> </span>bir mektubu adresine, mahsus yollanarak suçlu<i style=""> </i>olarak suçlanmıştır.<span style=""> </span><i style="">Marzıvan Koleji</i>’nden (Merzifon) mezun olduktan üç yıl <i style="">Amerika</i>’da ticaretle uğraştı, sonra bu işe kardeşiyle birlikte <i style="">İstanbul</i>’da devam etti. <i style="">İstanbul</i>’dan sürgüne gönderildi, şehit <i style="">Arşag Hazhazyan</i>’ın kayınbabasının oğluydu. <i style="">1915 ilkbaharında, İstanbul Hapishanesi Müdürü ve Tâlât’ın sağ kolu İbrahim<span style=""> </span>Hayri, Bursa’ya gidip, İzmit, Adapazarı ve havalisinde dolaşınca; en haşin şekilde aramalara girişmişti. İşte bu vesileyle, İbrahim Hayri, Ermenilerden bir sürü<span style=""> </span>silah toplar ve aşağıdaki dört kişiyi İstanbul’a yollayarak darağacına yollar:</i><o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">GARABET POTUKYAN: (<i style="">Bardizak</i>’ta Bahçecik) doğdu. <i style="">İzmit</i>’e yerleşti.<span style=""> </span>Küçük yaştan <i style="">Hınçag Fırkası</i> saflarına girdi ve <i style="">İstanbul</i> nümayişlerine katıldı. 1914’te <i style="">İttihad</i>’a hainlikle suçlanarak tevkif edildi ve rüşvet vererek kurtuldu.<span style=""> </span>Ertesi yıl tekrar tevkif edilerek <i style="">İstanbul</i>’a getirildi. <o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">KHOREN KHORENYAN: <i style="">Adapazarı</i>’nda doğdu. Demirci ve <i style="">Hınçag </i>mensubu. Silah ve bomba yapımında uzman, <i style="">Adapazarı</i>’nda seçim mücadelesinde koyu bir <i style="">İttihad’çı muhalifi</i>ydi.<i style=""><o:p></o:p></i></span></p> <p class="MsoNormal"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;">AMASYA’LI KRİKOR KAYYAN: <i style="">Adapazar</i>’da otel sahibiydi. Önce<span style=""> </span><i style="">Hınçag</i> sonra <i style="">Taşnag Fırka</i>’sına girdi. Otuz yıl <i style="">devrim çalışmalarına </i>katıldı.<span style=""> </span>Kendi çevresinde <i style="">müdafaa işlerinin vazgeçilmez adamı </i>olarak tanınmıştı. Bomba<span style=""> </span>imâlinde ustaydı. <i style="">Adapazarı</i>’nda <i style="">Amasyalı</i> lâkabı ile tanınmıştır.<o:p></o:p></span></p> <p class="MsoNormal"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"><o:p> </o:p></span></p> <p class="MsoFootnoteText"><span style="font-size: 9pt; font-family: Arial;"><o:p> </o:p></span></p> </div> </div> <p> </p>
Girdi biçimi
Filtered HTML
Web sayfası ve e-posta adresleri otomatik olarak bağlantıya çevrilir.
İzin verilen HTML etiketleri: <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
Satır ve paragraflar otomatik olarak bölünürler.
Full HTML
Web sayfası ve e-posta adresleri otomatik olarak bağlantıya çevrilir.
Satır ve paragraflar otomatik olarak bölünürler.
Biçimleme seçenekleri hakkında daha fazla bilgi
Attached Images
Existing Image:
None
"Over troubled water..." (Açılış)
"Sussss.."
"Unut"
090908-Güler Zere-vm.widec.jpg
0je.png
1.jpg
1.jpg
1.jpg
105-141.jpg
11 Eylül vePolitik İslamÜzerine Kapak
1234r.jpeg
15- 16 Haziran.jpg
155.JPG
16.jpg
166137_1_Gorzfrei.jpg
1960-che-1.jpg
19ocak2010s.jpg
1mayis77_(1).jpg
200-386.jpg
2000degundem-kapak200.jpg
2009-12-04---Kapak---Sosyal.jpg
2010-09-12 - Kapak- 12 eylul uzerine yazilar v2.jpg
21 İtfaye.jpg
250-369.jpg
250-392.jpg
26.JPG
2_temmuz_2009_istanbul.jpg
4- ikinci kapıdan mezarlığa giriş yapılıyor.JPG
400px-Krähe_65(loz).JPG
41e591d8-yilmaz-guney.jpg
490-250.jpg
6-7 eylül.jpg
6-7_eylul_1955.jpg
6-7_eylul_55_tank.jpg
800px-Ziggurat_of_ur.jpg
Abdullah Öcalan - Kapitalist Modernite ve Demokratikleşme - Kapak
abidin'in...jpg
abidin-dino.jpg
abidin-he...jpg
abidinözp...jpg
abidinözp...jpg
acilim_aydinlar_yorum.jpg
afganistan_secimsandik_essek_asker.jpg
afis-kumkapi-14mart2010.jpg
afis_cozum.jpg
ahmedarif_nazimhikmet.jpg
ahmed_arif_1.jpg
Ahmet Türk.jpg
ahmetaltan_hasancemal.jpg
ahmetarif.jpg
ahmetturkemineayna.jpg
ahmet_turk_3_kongre.jpg
ahmet_turk_grup_toplantisi5.jpg
Akatça dilinde çivi yazısı ile yazılmış olan 282 maddelik Hammurabi Kanunları...
AKP ve güleni bitirme planı.jpg
Albayrak
albayrak1200.png
Aleviler-kapak400.jpg
Ali Yetkin
alidehri.jpg.jpg
alidehri.jpg.jpg
alter-eco-ekim2010.jpg
Amatör Kalem Vuruşları (1)
Amatör Kalem Vuruşları (2)
Amatör Kalem Vuruşları (3)
amedkadin_forumuleyla.jpg
ankkongre.jpg
anneannem.jpg
apo_aturk_talabani.jpg
ara-gazetesi-çžktž.jpg
arac_er_asker.jpg
aram_tigran_cumbus.jpg
Arif Damar.jpg
arif+damar.jpg
Asiti-Baris.jpg
asiye-turhalli.jpg
asker_yuruyus_jandarma.jpg
avni-ozgurel-01.jpg
AVrupa Birliği Üzerine Yazılar - Demir Küçükaydın - Derleme - Kapak
Avrupa Merkezcilik Üzerine Yazılar
avrupabarisgrubu_basin.jpg
aydinlar_liberal.jpg
aydin_erdem.jpg
Aydın Dinçoğul
Ayhan Bilgen.jpg
ayhanbilgen_barismeclisi.jpg
ayna_turk_1eylul.jpg
Ayrılık-kuytu
Az Kaldı! - Türkiye'nin Linç Yapılmış ya da Linç'e Kalkışılmaş İdari Bölgeler Haritası
azizvatanresmi.jpg
azizvatanresmi.jpg
Azınlıklar Konusundu Yazılar
Aşiti - Barış
Çatı Ankara.jpg
Çatı Partisi Tartışmaları.jpg
Çtı Partisi Girişimi.jpg
Ömrümüzün taş çicekleri resim sergisi.jpg
Özgür Basın Susturulamaz.jpg
Özgür Gündem'e Yazılar (1992-92) Kapak
Özgürlük(Korkoro).jpg
Üçüncü Köxüz Sitesi
özgürlük ne zaman anne.jpg
Banksy!.jpg
Bansky'den
baris guvercini.jpg
barisgrubu_karsilama_ani.jpg
barisgrubu_otobus2.jpg
baris_kizi.jpg
Barış Gurubu.jpg
Barış İçin Vicdani Red Platformu.jpg
Barışın Tarihi.jpeg
basbug_dursuncicek.jpg
Bayram Balcı-Livan.jpg
bayramlar-kapak200.jpg
başkan ve hatice ana.JPG
büyük ortadoğu projesi ve sosyalist strateji
BDP'ye operasyon.jpg
bdp_logo.jpg
Belalı sularda: Ship to Gaza, sizi gözüm gibi sakınırım.
Berivan.jpg
Beşikçi Eleştirisi - Kitap Kapağı
Bill Of Rights
Bir Özgürlük Tutsağı Manuşyan.jpg
Bir Devrimcinin Teorik ve Politik Otobiyografisi
Bir yaşam.jpg
Birinci Dünya Barış Günü.jpg
Birlik mi Rekompozisyon mu Kapak
birlik-mi-kapak-on-yuz.jpg
Bizim Köy
bop-on-kapak.jpg
Buzu Kıran Yolu Açan
bıji kürd u kurdistan
canli_bomba_pelsin.jpg
canyucel.jpg
catipartisiilktoplantisi.jpg
catipartisiilktoplantisi.jpg
cati_partisi.jpg
cati_partisi.jpg
cati_partisi.jpg
cati_partisi_girisimi.jpg
Celali Söylenceler Kapak
Celali Soylenceler Kapak.jpg
Celali Soylenceler Kapakv2.jpg
Celali-Soylenceler-Kapak400.jpg
Celali-Soylenceler-Kapak400.jpg
cerkesler_kitap.jpg
Ceylan'dan Bize Kalan: Şahmeran
CHP-logo.jpg
chp_meclis_pankart2.jpg
Cingeneler.jpg
cizre-bohtan-beyi-bedirhan-direnis-ve-isyan-yillari-onkapak.jpg
Cumhuriyet_LR.jpg
Dağların ezgileri.jpg
Dönüşü olmayan yol.jpg
Dün Halep'çe, Bugün Kelepçe
Dünyanın Halleri Üzerine Denemeler
Demokratik Cumhuriyet.jpg
demokratik_acilim_kapatma.jpg
Denemeler
denemeler-kapak.jpg
denizesaldiri.jpg
denizesaldiri.jpg
Derleme 2009 - Murat Çakır
Dersim+ Barajlar.jpg
Dersim- Sabiha Gökçen.jpg
dersim-zorunlu iskan1.jpg
dersim-zorunlu iskan1.jpg
dersimkatliami1.jpg
devletulus.jpg
devletulus.jpg
Die Linke: Bir Başarı Hikayesi mi? kapak
Dikilmesi mümkün "İzmirli ırkçılar" heykel tasarımı
dilacarKucuk.JPG
dilekkurban.jpg
Dilsiz dengbej.jpg
dink_goktas_kitap.jpg
Dipnot Dergisi Üçüncü Sayı Kapak
Dipnot.jpg
Dipnot.png
disk_suleyman_celebi.jpg
Diyarbakır -TÜYAP.jpg
diyar_demokrasi_platformu1.jpg
Djembe
DK_MME_KapakKucuk.jpg
DK_MME_KapakKucuk_0_0.jpg
dogan-akhanli.jpg
Doğan Akhanlı
DSC04737.JPG
DSC04737.JPG
dtp_eylemi.jpg
dtp_logo.jpg
dtp_operasyon_tepki1.jpg
ecevit_baykal_ataturk.jpg
ecevit_baykal_ataturk.jpg
edip_cansever.jpg
ejder-kapani-46.jpg
ekinbelleten-1991.jpg
emmeline-pankhurst1.jpg
emper ve ırak umut.jpg
emperyalizm ve dünyanın katli
emperyalizm ve dünyanın katli(ırak)(yağlıboya resim)
emperyalizm ve umut(yağlıboya resim)
erdogan_akhanli_yazar.jpg
ergani.jpg
ermenhaf.jpg
Ermeni Sorunu Üzerine Yazılar - Kapak
Ermeni Soykırımı ve Toplumsal sorumluluk - Broşür Kapağı
Ermeni-Soykirimi-Koln.jpg
ermeniler_goc_tren.jpg
ermeniler_goc_tren.jpg
ermeniler_soykirim_ciftciyan.jpg
ermeni_saykirim1.jpg
ermeni_tehcir.jpg
ermeni_tehciri_tren.jpg
ermeni_tehcir_TE.jpg
ernesto_che_guevara_x1.jpg
etha-20100708-envali-metruke-00_ext.jpg
Evrim ALATAŞ..jpg
evrim_alatas.jpg
evrim_alatas_amed.jpg
Eyüp Sultan Konuşması
Ezidilik.jpg
Ezidilik.jpg
Ezilenlerin Pedagojisi.jpg
fahri petek.jpg
fahri-pet...jpg
Ferhat Tunç-söyleşi.jpg
Ferit öngören.jpg
fft23mm135497.jpg
fileme.jpg
filizkocali_gunluk.jpg
friedrich-nietzsche-paul-ree-lou-andreas-salome.jpg
Gayda-Istanbul-Gayda-Istanbul-CD__20246271_0.jpg
GÖÇMENLER.jpg
gösteri.jpg
gözler bakışlar
Gözler ve Bakislar(yağlıboya resim)
güler zere.jpg
Günay- Gerilla.jpg
Günay-Murat Karayılan.jpg
Günümüz anti-demokrat kemalist evlerini bu kadar farklı ve bu kadar baştan çıkarıcı yapan nedir?
Günlük Gazetesi Çok Dilli Manşet
Geçiş Programı Üzerine Kapak
Gece Kelebeği.jpg
gecmisle_hesaplasma_kitap.jpg
gencaygursoy_husnuondul.jpg
gencdal_ceber_kursun.jpg
gerilla_bahar.jpg
gerilla_cozum_avrupa.jpg
gerilla_durbun.jpg
GetAttachment.aspx.jpg
GetAttachment.aspx.jpg
GetAttachment.aspx.jpg
Globalızatıon
grupyorum.jpg
guler-zere.jpg
GulerZere-hstn20090708-51.jpg
guler_zere_afis.jpg
gunluk_22agustos.jpg
gunluk_24_04_2010_s.jpg
gunluk_kapatma_kocali.jpg
gunluk_logo.jpg
gzerehapis.jpg
Hafız Esad.jpg
Haiti.jpg
Hakan Akçura-söyleşi.jpg
hakantahmaz_ayseltugluk.jpg
hakkari_cumhuriyet_yuruyusu.jpg
Halil Savda
Halil Uysal.jpg
Halil Uysal.jpg
haliluysaldag_1_.jpg
haliluysaldag_1_.jpg
Hasan_Cami_-_Fas.jpg
hasan_cemal_apemusa.jpg
hasan_cemal_ismetb.jpg
Hatalı Mantık
Hayat Atölyesi.jpg
Hüseyin Çelebi.jpg
Hüznün Akordu
hdinkcadde.jpg
Her dağın gölgesi Deniz'e düşer.jpg
Hevjin.jpg
hewler_gazeteci_osman.jpg
hicri_arapfoto.jpg
Hikmet Kıvılcımlı Elazığ Cezaevinde Mahalli Kürt Kıyafetiyle
Homofobi.jpg
honduras.jpg
Hrant için.jpg
Hrant ve 1915.jpg
Hrant- Doğum günü.jpg
ibadet_inanc.jpg
idamlar-iran.jpg
ihd_tihv_fincanci_turkdogan.jpg
ihsanfetahiyan_iran_idam.jpg
ihsanfetahiyan_pjak_iran.jpg
ilan.jpg
ilkmeclis_anayasa.jpg
ilmanifesto_manset.jpg
images.jpg
imrali_salon.jpg
ingmar_bergman_yonetmen_s.jpg
islam ve sol.jpg
istanbul_baris_mitingi_kitl.jpg
işçiler ve önderleri-1(yağlıboya resim)
işçiler ve önderleri-2(yağlıboya resim)
işçiler ve önderleri-2.jpg
işçiler ve önderleri.jpg
Jamanak.jpg
James_Joyce.jpg
James_Joyce.jpg
Jan Valtin.JPG
Jan Valtin.thumbnail.JPG
Jî bo Hefîz Ebdûlrıhman û rojmanegeriya cîhané/ Hefiz Abdulrahman ve Dünya basın emekçileri için
jitem_belge_jandama.jpg
Jı bo bıdarvekırına xortên Kurd...( İdam edilen Kürt gençleri için...)
Jın,Jiyan,Azadi/ Nisa,Heyat,Hürriyet/ Kadın,Yaşam,Özgürlük
Kadri Gökdere
Kadın Soruşturması.jpg
Kadın Soruşturması.jpg
kadına bakış
Kadına Bakış(yağlıboya resim)
Kapak - Emvali Metruke
Kapak---Ocalana-Mektuplar.jpg
kapak-onyiloncesi400.jpg
kapak.jpg
kapak.jpg
kapak300.thumbnail.jpg
kapaksanat.jpg
kapak_0.jpg
karayilanbasin5.jpg
karayilan_filizkocali.jpg
kardelen.jpg
kardesist.jpg
Kasabalılar-Kapak
katliam_halepce.jpg
kawa-nemir.jpg
kayit-olunmamis-soykirimistanbul-eylul-1955-vasilis-kiratzopulos.jpg
Kaypakkayakapak
Kayıt dışı bir isyan.jpg
kazimkoyuncu.jpg
Küçük İskender.jpg
Kültür Üzerine Yaazılar - Kapak
Küreci Anması Afiş
kürt'lük
KCK-Karayılan
Kelepce.jpg
kelepce1.jpg
KemalistEvler.jpg
Kemalizm Stalinizm ve Türk Solu - Kapak
Kemalizm Stalinizm ve Türk Solu - Kapak
Kemalizm ve Askeri Bürokratik Oligarşi Üzerine Yazılar Kapak
keyman_gulec.jpg
kilaman.jpg
kilisecami.jpg
komplokapakkucuk.jpg
koxuz-duz-golgeli.gif
kresim.jpg
kultur-kapak.jpg
Kurban.jpg
kurdocul1.jpg
Kurt-Hareketi-kapak200.jpg
kurttvleri_medtv.jpg
Kıvılcım Gazetesinde Yayınlanmış Yazılar
Kıvılcımlı Üzerine YŞazılar Kitabı Kapağı
Kıvılcımlı Sempozyumunda Servet Ziya Çoraklı Bildiri Sunarken
Kızıl Afiş
La prison.jpeg
latchodromez01.jpg
Latin Amerikanın Kesik Damarları.jpg
Lawij / Hida/ Ağıt
Lawij.JPG
Lenin
levi_straus.jpg
Levon Ekmekciyan
lewis_hine_phot_nyc_empire.jpg
liberation_tigers_of_tamil_eelam.gif
logo.gif
logo.png
louise-michel.jpg
Ltte_emblem.jpg
luqman_ahmed_.jpg
LWtc0504.jpg
maden-iscileri-destek.jpg
maden_iscileri_yeralti.jpg
Madimak.jpg
Madteos Sarkisyan.jpg
Mahmut Baksi.jpg
Manifesto_benedict_xvi.png
Manukyan
manusyan kitap.jpg
manusyan.jpg
manusyan_resim.jpg
Marksisit Demokrasi Teorisine Katkı
Marksizm 2010 Afis
Marksizmde Yapı ve Özne Sorunu - Kapak
Marksizmin Marksist Eleştirisi Kapağı Küçük
Marksizmin Marksist Eleştirisi İkinci Basık - Kapak
Marksizmin ve Sosyalizmin Sorunları Üzerine Yazılar - Kapak
Mascha kaleko.jpg
Matruşka'larda Tarih Bulmak..
mayin.jpg
mayin.jpg
mayžs68-a...jpg
Medya.jpg
Mehmet Güler-KCK.jpg
mehmet_uzun.jpg
mehmet_uzun.jpg
Mem û Zîn
Metin Küreci anması
metin2.jpg
metinyegin_01.jpg
Mevsimlik işçiler.jpg
michel_foucault.jpg
mindit.png
MSF+Logo.jpg
msf.jpg
msflogo.jpg
muma.jpg
Mumia Ebu Cemal
musa_anter.jpg
Musa_anter_.jpg
muzsesleri.jpg
muzsesleri.jpg
Necdet Adalı.jpg
Newroz
Newroz.jpg
Newroz.jpg
Newroz.jpg
newroz_250x0.jpg
news.gif
newspapers_medya.jpg
nisanyan1.jpg
nisanyanevi.jpg
nobel_liderler_s.jpg
Nure- Nora.jpg
olume-kil-payiermeni-soykirimindan-kurtulmus-birinin-anilari-hampartsum-citciyan.jpg
Omayra.jpg
Ongözlü Köprü.jpg
Onnik ve oğlu ara.jpg
op-denklem.jpg
Orhan Pamuk
Oscar Wilde.jpg
otekitarih-seyhsait1.jpg
Otobiyografi-Kapak.jpg
otobiyografik-yazilar-kapak.jpg
ozevin_ozdemirler.jpg
ozgurgundem_site_sansur.jpg
Paramaz Darağacında
Penguen'in yaptığı ve -ne yazık ki- asla yapmayacağı kapak
Penguen- Irkçı Kapak.jpg
pera_spor_klubu_taksim_standinda.jpg
Perperok.../ Kelebek...
Perperok.jpg
peternorman_atlet.jpg
picasso.jpg
picture-1
picture-10
picture-11
picture-12
picture-13
picture-14
picture-15
picture-16
picture-18
picture-19
picture-2
picture-20
picture-21
picture-22
picture-24
picture-25
picture-26
picture-27
picture-28
picture-29
picture-3
picture-30
picture-31
picture-32
picture-33
picture-4
picture-5
picture-6
picture-7
picture-8
picture-9
pinar.png
PKK.jpg
Porén te/ Saçların
Poren te- Saçların.jpg
Q04.jpg
qijikares2ğğ.jpg
Qijıka Reş.jpg
qırıka reş.JPG
reklamin_dili_b.jpg
Rekompozisyonkk.jpg
Rekompozisyonkk.jpg
resim.jpg
Resim2.png
Roj TV.jpg
Roj Tv.png
roni.jpg
Rosa - Özgürlüğün Bedeli
Rosa Luxemburg, Özgürlüğün Bedeli
Rosa Luxemburg.jpg
Sacayak dergisi Sayı 8
Sacayak dergisinin 11. sayısı
Sacayak, Sayı 3
Sacayak, Sayı 4
Sacayak, Sayı 6
sacayak2.jpg
Sacayak_Sayi10_Sayfa 1_5cm.jpg
Sacayak_Sayi12_Kapak.jpg
Sacayak_Sayi_05_Kapak.jpg
Sacayak_Sayi_09_Kapak.jpg
Saidi Kurdi-Son Derviş.jpg
saitfaik.jpg
sakine ana.jpg
salihzezgin.jpg
Sarkis Çerkezyan.jpg
Sarkis H-1.JPG
Sarkis ve Doğan
sarkis.jpg
Sarmaşık.jpg
sartre.jpg
savunma_kapitalistuygarlik.jpg
Sayı 54
sazai sarıoğlu.jpg
Sazak'ın Dikenleri
süryaniler.jpg
senci.jpg
senci.jpg
Serhedo ve Gerilla
serif_gencdal_kandil_s.jpg
serturkm.jpg
sevahir_bayindir_yarali.jpg
Sevan nişanyan.jpg
seyit rıza.jpg
Sezen Aksu-Kürt Açılımı.jpg
Shantel.jpg
Ship to Gaza: I have eyes only for you!
sol_cati_partisi2.jpg
Sor (kırmızı)
sorayayi_taslamak.jpg
Sosa.jpg
Sosyalizm Nedir? Kitap kapağı
stalin.jpg
Surp Giragos Ermeni Kilisesi.jpg
SURP%2~1.JPG
suryaniler_toplumu.jpg
sylvia-plath.jpg
Sırrı Süreyya Önder.jpg
taraf-gazetesi.jpg
tas-atan-cocuk.jpg
Taş Atan Çocuklar
Taşhoran Kilisesi.jpg
Türk Solu'nun İzinden Gittiği Gelenek: Naziler
Türkiye: 98 - Almanya: 0
tbmklein2.jpg
Tehcir.jpg
tersinden kemalizm.jpg
Teslim Ol!
thumb4073.jpg
Tigran Zaven photo.jpg
Tigran Zaven photo.jpg
Tigran Zaven, Digran Zaven
Toplum ve Kuram.jpg
Toplum_ve_Kuram.jpg
toprak_empati.jpg
Troçki.jpg
tuncboyaciyan.jpg
Turkey-ruins-FE05-wide-horizontal.jpg
Uçurtma Gerilla.jpg
ucuncu-koxuz1024.jpg
ugurkaymaz_cocuk.jpg
uludere-8mart.jpg
Unbenannt-2.jpg
van_mazot_iskence.jpg
Varlik Vergisi Kitap Kapagi
varlikver400.jpg
Vedat Kurşun.jpg
vedatturkali.jpg
vedat_kursun_azadiya_welat.jpg
Veysi sarısözen.jpg
Walter Benjamin.jpg
wwwresimmaxnet-top-oynayan-horozlar.jpg
x-golgeli
Xmas beginning and traditions
Yabancı
Yanılsama(yağlıboya resim)
Yargıtay neden mi Pınar'a düşman?
Yargıtay Neden mi Pınar'a Düşman?
yasamagaci136.jpg
yasamagaci136.jpg
yasarjem1.jpg
yasarkemal.jpg
yazar_migirdic.jpg
Yaşam Ağacı Derneğinin Afişi
Yeni Kıbrıs Partisi.jpg
yilmaz-guney-.jpg
yilmaz-guney.jpg
yukselgenc_nukhetsirman.jpg
yusuf.jpg
zarakolu_onderoglu.jpg
Zeki_Okten_by_ozgurcanakbas.jpg
Zeyneb_Celaliyan.jpg
Zeyneb_Celaliyan.jpg
Zeynel Ergin.jpg
zeynep_celaliyan2.jpg
zeynep_celaliyan2.jpg
Ziya gökalp lisesi.jpg
Şerzan Kurt.jpg
Şivanê_Kurmanca_kapak_as.jpg
İçerden.jpg
İdam Edilen Ermeni Sosyalistler
İHD ve TİHİV.jpg
İHD.jpg
İkince Köxüz sitesinin görünüşü
İkinci Köxüz Sitesi
İlk Köxüz sitesinin görünüşü
İslamda Kayıp Gerçek - Kapak
İttihat et.jpg
Choose an image already existing on the server if you do not upload a new one.
-or-
Upload Image:
Image title:
The title the image will be shown with.
Related Links
Links are stored as part of the
links management feature
. Monitoring and dead link detection are centrally managed from there.
To add more links, just click "Preview" to add another blank row. To remove a link from this article, just blank out its URL field or check the Delete box.
If you blank out the title but leave the URL, then the system will suggest a title for you. The Weight allows you to determine the order in which links are displayed; lower numbers float to the top.
URL
Başlık
Ağırlık
Sil
-5
-4
-3
-2
-1
0
1
2
3
4
5
-5
-4
-3
-2
-1
0
1
2
3
4
5
Günlük iletisi:
Diğer yazarların sizin düşüncelerinizi anlaması için burada yaptığınız eklemelerden veya değişikliklerden bahsedin.
Yazarlık seçenekleri
Yazan:
Misafir
için boş bırakın.
Yazıldığı tarih:
Biçimi:
2010-08-09 10:05:18 +0000
. Zaman olarak gönderme zamanını kullanmak için boş bırakın.
Yayınlama seçenekleri
Yayında
Ana sayfaya yükselt
Listelerin üzerinde kalıcı
Yeni sürüm yarat
